توافق دیزل ترامپ و پوتین؛ ابعاد، اهداف و پیامدها

رؤسای جمهور آمریکا و روسیه، ۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۷ مهر ۱۴۰۵)، مکالمه تلفنی یک­‌ونیم ساعته‌ای داشتند. پس از این مکالمه، ترامپ در توئیتی اعلام کرد: «توافق کردیم روسیه بلافاصله بیش از ۳۰۰ هزار تُن سوخت دیزل به بازارهای آمریکا و جهان، ۵۰۰ هزار تُن دیگر در ماه نوامبر و یک میلیون تُن بلافاصله پس از آن عرضه کند». همچنین، بر اساس بیانیه‌ ریاست‌جمهوری روسیه، در جریان بحث در مورد وضعیت انرژی جهانی، طرف روسی آمادگی خود را برای عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی به بازارهای آمریکا و جهان تأیید کرد.

به دلیل ترکیبی از عوامل، ازجمله تعطیلی پالایشگاه‌ها در خاورمیانه در پی جنگ علیه ایران، محدودیت‌های کشتیرانی در تنگه هرمز و باب‌المندب و آسیب به پالایشگاه‌های روسیه در اثر حملات اوکراین، بازار جهانی سوخت شاهد کاهش ۶ تا ۸ میلیون بشکه در روز بوده است که تا ۱۰درصد از ظرفیت پالایش جهانی را تشکیل می‌دهد. در نتیجه، قیمت فراورده‌های نفتی مانند گازوئیل افزایش یافته است.

افزایش قیمت سوخت ازجمله گازوئیل برای رئیس‌جمهور آمریکا به‌ویژه با توجه به انتخابات کنگره این کشور در آبان‌ماه دردسرساز شده است. براین­‌اساس، ترامپ برای صادرات گازوئیل روسیه تا آوریل ۲۰۲۷ معافیت صادر کرده است. پس از اظهارات ترامپ درباره توافق دیزل با روسیه، قیمت آتی گازوئیل برای تحویل در ماه نوامبر در بورس کالای شیکاگو ۴/۹۸ درصد کاهش یافت و به ۴/۶ دلار در هر گالن رسید.

از سوی دیگر، در روسیه نیز توافق بین رؤسای جمهور این کشور و آمریکا پیامدهای روانی مثبتی داشته است. پس از انتشار مجوز وزارت خزانه­‌داری آمریکا برای معاملات با سوخت دیزل روسیه، شاخص بورس مسکو برای نخستین­‌بار از ۳۰ ژوئن به بالای ۲۴۰۰ واحد رسید که برای بورس مسکو که از زمان آغاز جنگ اوکراین دچار رکود شده، اتفاق مهمی است.

برای روسیه، علاوه­‌بر منافع اقتصادی، سیاسی و روانی چنین توافقی، کمک به پیروزی جمهوری‌خواهان در انتخابات پیش رو اهمیت زیادی دارد. روسیه، پیروزی دموکرات‌ها را به ‌نفع خود نمی‌داند؛ چون هم طرفدار اوکراین و خواستار فشار شدیدتر بر روسیه در جنگ اوکراین هستند و هم گفتمان و نظم سیاسی مورد حمایت آنها یعنی لیبرالیسم به‌شدت مورد تنفر نخبگان روسی است. در همین راستا، روزنامه کامرسانت روسیه با اشاره به توافق دیزل میان پوتین و ترامپ نوشت: «شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات کنگره دیگر اجتناب‌ناپذیر به­‌نظر نمی‌رسد».

واکنش دموکرات‌ها به این توافق نیز این را نشان می‌دهد. سه سناتور سرشناس دموکرات، چاک شومر، رهبر دموکرات‌ها در سنا، جین شاهین، دموکرات ارشد کمیته روابط خارجی سنا و الیزابت وارن، دموکرات ارشد کمیته بانکداری سنا، در بیانیه‌ای مشترک، توافق ترامپ با روسیه را خیانت به اوکراین، متحدان اروپایی و امنیت ملی آمریکا توصیف کردند. همچنین، ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات و از طراحان قانون تحریم روسیه از تصمیم ترامپ انتقاد کرد و گفت: «این تصمیم، ما را در جنگ پوتین علیه اوکراین شریک و همدست می‌کند».

تأثیر این توافق به­‌نظر می‌رسد عمدتاً روانی و مقطعی باشد. مصرف روزانه گازوئیل آمریکا بیش از سه میلیون بشکه در روز است. طبق توافق اعلامی روسیه و آمریکا، آن‌گونه که ترامپ به مفاد آن اشاره کرده­ است، روسیه در روزهای باقی‌مانده اکتبر، روزانه حدود ۱۱۰ هزار بشکه؛ در ماه نوامبر روزانه ۱۲۵ هزار بشکه؛ و در ماه دسامبر روزانه حدود ۲۵۰ هزار بشکه گازوئیل صادر خواهد کرد. این معادل حداکثر پنج درصد مصرف روزانه گازوئیل آمریکاست.

به همین دلیل، کارشناسان اثر واقعی و بلندمدت چندانی برای این توافق بر بازار جهانی انرژی به‌ویژه گازوئیل قائل نیستند. برای نمونه، کلایتون سیگل، کارشناس انرژی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا گفته است که این توافق احتمالاً تأثیر چندانی بر قیمت‌ها نخواهد گذاشت؛ هرچند برای روسیه و پوتین منفعت بزرگی به همراه دارد. جوزف وبستر، تحلیلگر انرژی و ژئوپلیتیک شورای آتلانتیک نیز معتقد است که حجم صادرات اعلام‌شده روسیه نه‌تنها برای جبران کمبود جهانی گازوئیل کافی نیست، بلکه تحقق کامل آن نیز به دلایلی از جمله خسارت‌ها به پالایشگاه‌های روسیه در نتیجه حملات اوکراین و مشخص‌نبودن چشم‌انداز توقف این حملات، قطعی نیست.


ــــــــــــــــــــــــــ
🏛️ پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت، پژوهشکدۀ ابرار معاصر تهران

#رفع_تحریم‌ها
#تحریم‌های_نفتی_روسیه
#صادرات_گازوئیل
#بازارهای_جهانی

@instituteofsds