🔹بازی جوجه (Chicken Game)

در دهه ی ۶۰ میلادی، جاده های آمریکا بسیار کم تردد بودند. رانندگان در این جاده ها مدتها هیچ خودرویی از سمت مقابل نمی‌دیدند و حس اینکه کل جاده به آنها تعلق دارد را داشتند. برای همین به جای حرکت در مسیر خود، چرخها را در دو سوی خط وسط انداخته و مانند مالک کل جاده در میانه می‌راندند. ولی این مالکیت با دیدن ماشینی که از سمت مقابل و به همین شیوه در وسط جاده میراند به چالش کشیده میشد. بازی با اصرار هر یک از راننده ها برای حفظ موقعیت سلطان جاده شروع میشد و با کوتاه آمدن یکی یا برخورد سربه‌سر به پایان می‌رسید. این بازی در آمریکا به «باز‌ی جوجه» معروف است.

شاید نام «کی کم‌ میاره» برای این بازی ترجمه بهتری باشد. نگاهی به این بازی پر خطر به عنوان یک مفهوم در روانشناسی، نظریه بازی‌ها و فرهنگ عامه، بسیار جذاب است. این بازی نماد «مقابله، خطرپذیری و آزمایش قدرت» بین دو فرد یا گروه است.

اصطلاح «چیکن» به معنی «جوجه» و به استعاره از «ترسو» از فرهنگ عامیانه آمریکایی می‌آید و به کسی اشاره دارد که از خطر فرار می‌کند یا جسارت مقابله ندارد.

در سال ۱۹۵۵ میلادی در یک فیلم سینمایی، به نام «شورش بی دلیل» یا «شورشی بی دلیل» (Rebel without a cause) صحنه‌ی معروفی خلق میشود. دو شخصیت اصلی (جیمز دین و باز کوربی) ماشین‌های خود را به سمت پرتگاه می‌رانند و هر کس زودتر از ماشین به بیرون بپرد، "بازنده" است و آنجا عبارت جوجه برای بازنده به کار برده شد. این فیلم از بازی جوجه نمادی برای نمایش جسارت جوانان در رقابت های مرگبار ساخت.

ولی داستان اینجا خاتمه نمیابد، در همان سالها، دانشمندانی مانند «جان نش» (John Nash ریاضیدان و برنده ی نوبل اقتصاد) از این بازی برای مدل‌سازیِ درگیری های استراتژیک برای پیش بینی رفتار منطقی در شرایط خطرناک استفاده کردند.

در دوران جنگ سرد، رقابت اتمی میان آمریکا و شوروی با بازی جوجه مدل سازی میشد. هر دو طرف تهدید به حمله می‌کردند، اگر هیچ‌کس کوتاه نمی‌آمد، جنگ جهانی سوم رخ می‌داد.
بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ نمونه واقعی این وضعیت بود. آمریکا موشکهای هسته ای خود را در نزدیکی شوروی و در ترکیه مستقر کرد، شوروی هم موشکهای خود را در کوبا و در نزدیکی آمریکا قرار داد تا برتری استراتژیک داشته باشد. آمریکا تصمیم به محاصره و حمله به کوبا گرفت. شوروی کشتی های خود را به سوی کوبا به حرکت در آورد. یک هواپیمای جنگی آمریکا توسط ناوهای شوروی سرنگون شد. مذاکرات پنهانی میان کندی و خروشچف شروع شد و در نهایت این شوروی بود که اول کوتاه آمد. خروشچف ناوها را برگرداند و اعلام کرد موشکها را از کوبا جمع می کند، و بعد آمریکا اعلام کرد که به کوبا حمله نخواهد کرد. موشکهایش را هم بی سر و صدا از ترکیه جمع کرد.

هرچند مطالعه‌ ی بازی جوجه در درک رفتار بازیگران در شرایط حساس و پر خطر در روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصاد، و سیاست بسیار پر کاربرد است، نام بازی بسیار نامناسب است. این نام از فرهنگ عامیانه ای گرفته شده که در آن جسارت و شجاعت، حتی در شکل احمقانه ی آن، یک فضیلت است، و محافظه کاری عاقلانه و منطقی معادل «ترس» و «ضعف» گرفته میشود.

بازی جوجه شاید یک صحنه جذاب در یک فیلم بسازد، ولی در واقعیت میتواند فاجعه به بار آورد.

https://t.me/RezaEjtehadi