محمدعلی کاتوزیان در کتاب اقتصاد سیاسی ایران، خود بزرگ‌بینی غیرواقعی در برابر ملل منطقه و خود تحقیری رذیلانه در برابر غرب را از مولفه‌های شوونیسم ایرانی می‌داند و واقعا خود گنده‌پنداری غیرواقعی شوونیسم ایرانی تمامی ندارد.

ابوالفضل ظهره‌وند، سفیر سابق ایران در افغانستان و نماینده مجلس است و طالبان را متهم می‌کند که آنها قصد جایگزینی زبان پشتو بجای زبان فارسی را دارند. یعنی از منظر این شوونیست، پشتونها حق تقویت موقعیت سیاسی زبان خودشان در مملکت خودشان را ندارند. زیرا از نظر ظهره‌وند «پشتو چیزی نیست، عمقی ندارد، چیزی از خود ندارد، سندی ندارد، اصلا هویت ندارد. پشتو شاخه‌ای از فارسی است. خطش فارسی است و ۳۰ تا ۴۰ درصد زبان پشتو از فارسی است.»

این چند جمله، نشانگر ذات شوونیسم ایرانی است که می‌گوید هیچ کس عمقی ندارد، هیچ کس چیزی ندارد، هیچ‌کس سند ندارد و همه شاخه و زیرشاخه ما هستند و باید از این افراد پرسید که اگر پشتو شاخه‌ای از فارسی است پس چرا از تقویت موقعیت آن ناراحت می‌شوید؟ همچنانکه اگر زبان ما آذری و از خانواده زبان فارسی است، چرا با این زبان، چنین دشمنی می‌کنید؟ این موجودات فکر می‌کنند با اضافه کردن یک سرکش برای حرف ک و شش نقطه (دو نقطه برای ب، دو نقطه برای ج و دو نقطه برای ز) می‌توانند الفبای عربی را به عنوان خط فارسی قالب کرده و به ملتهایی که از الفبای عربی استفاده می‌کنند، منت بگذارند که شما از خط ما استفاده می‌کنید و زیرشاخه ما هستید.

ایشان می‌گویند که ۳۰ تا ۴۰ درصد زبان آنها از فارسی است و فراموش می‌کنند که سهم عربی در زبان فارسی بسیار بیشتر از این درصدهاست. ایشان در ادامه نیز می‌گویند که پشتون‌‌ها مثل «کردها» صحبت می کنند و با عصبیت خاصی می‌گوید که «جمع کنید، این ماجرا را». یعنی چون ما کردها را زیر یوغ زبان فارسی نگه داشته‌ایم، حق داریم پشتونها را نیز زیر یوغ زبان فارسی نگهداریم.

ما آخر و عاقبت اینگونه عربده‌کشی را می‌دانیم که می‌گوید «جمع کنید این ماجرا را». زیرا ظهره‌وند مرداد ۱۴۰۱ در یک عربده‌کشی مشابه گفت «باید زمینه چینی کنیم تا آذربایجان و نخجوان ضمیمه ایران شود». ولی سه سال بعد با اذعان به قدرت آذربایجان در معادلات منطقه گفت که «آذربایجان علاوه بر تبریز و اورمیه و اردبیل، زنجان را هم می‌خواهد». حالا شاید بتوان با توجه به چنین رویکردهایی، تعریف کاتوزیان از شوونیسم ایرانی را کمی تغییر داده و گفت که گنده‌‌گویی غیرواقعی اولیه و چرب‌زبانی عاجزانه ثانویه از مولفه‌های شوونیسم ایرانی است.

---------
@ibrahimsavalan