🔰کوهی که نماد هویت و فرهنگ یک ملت است؛
جایگاه «ساوالان» در اسطوره و ادبیات

🔸️ در شمال غرب اردبیل کوهی قرار دارد که در فرهنگ عامیانه جایگاه و اَسرار خاصی دارد تا جایی که در کتاب‌های تاریخی متعدد از گذشته‌های دور، بسیار از آن یاد شده است. بومیان، نام این کوه را ساوالان گذاشته‌اند و عده‌ای سبلان گفته‌اند. جایی که صرفا کوهستان نیست و نماد هویت و فرهنگ یک ملت است.

🔸️به عقیده پژوهشگران تاریخ و ادبیات شفاهی، آداب ‌و رسومی که پیرامون این کوه در طول قرن‌ها شکل گرفته در تاریخ تمدن بشریت کم‌نظیر است و برای ثبت و نوشتن این آداب و یافتن راز این کوه اسرار انگیز، مطالعات دانشگاهی مورد نیاز است.

🔸اینکه نام این کوه و کدام ویژگی‌اش در کدام کتاب تاریخی و ادبی آمده است، پژوهش و بررسی عمیقی را می‌طلبد، با این وجود، این گزارش قصد دارد با اشاره به برخی از منابع، به اصالت وجودی این کوه و نام اصلی آن در کتاب‌های تاریخی و برخی روایت‌های داستانی آن را از زبان محققان بازگو کند.

🔸ساوالان در حافظه جمعی و ادبیات شفاهی و مکتوب آذربایجان، تنها یک کوه نیست؛ بلکه مظهر غرور، ایستادگی، الهام شاعرانه و زادگاه حماسه‌ها است. در موسیقی و منظومه‌های ساز و آواز آشیق‌ها، ساوالان جایگاهی مانند «کوه قاف» دارد؛ پناهگاه آزادگان و مظهر پاکی است. نغمه‌ها و آواهای متعددی با الهام از هیبت و خروش چشمه‌های ساوالان ساخته شده‌اند.

🔸مردم اردبیل جنبه قداست و احترامی بر آن قائلند و عقیده دارند که یکی از انبیاء در قله آن مدفون است. این عقیده ریشه بسیار قدیمی دارد چنانکه یاقوت حموی که در سال ۶۱۷ هجری اردبیل را دیده است، در معجم البلدان نوشته است: «در کوه سبلان مشاهد بسیاری از صالحین است و عقیده مردم بر آن است که از بزرگان صالحین در آنجا مدفونند و اماکن مبارک و مزارات در آنجا می‌باشد».

🔸️«سلطان ساوالان چنان بزرگ و عزیز است که برایش ترانه‌ها ساخته‌اند و حتی مشهور است که خاقانی شیروانی قصیده‌ای ساخته به این مطلع: «ای کعبه سعادت، ای اوجا ساوالان». بزرگترین قسم اهالی قسمی است که به بزرگی و پاکی ساوالان می‌خورند.

🔸️تقدس و صفات مثبت اسطوره‌ای ساوالان از جهانبینی ثنویت زرتشتیسم پیروی نمی‌کند. یعنی ساوالان در جهانبینی مردم ساکن در اطرافش همیشه صاحب نکات مثبت نیست. چرا که هنگام بارش برف سنگین و کولاک و بوران غیر منتظره مخصوصا در اوایل پاییز که باعث بسته شدن راه روستاها، بینه‌ها و اوبا یا آلاچیق‌های عشایر می‌شود، از ساوالان با صفت جینلی(جن زده- عصبانی) و به صورت ترکیب «جینلی ساوالان» یاد می‌کنند.

ibna.ir/x6JZ6

@ibna_official