اگر بخواهیم فلسفه ژان ژاک روسو را خیلی ساده بفهمیم، باید از این ایده شروع کنیم که انسان در طبیعت لزوما موجودی فاسد و شرور نیست. روسو معتقد بود انسان در وضعیت طبیعی، نیازهای ساده‌ای دارد و به دنبال حفظ زندگی خودش است؛ اما با شکل‌گیری جامعه، مالکیت خصوصی، رقابت و مقایسه با دیگران، بسیاری از مشکلات و نابرابری‌ها به وجود می‌آیند. بنابراین او برخلاف این تصور که هرچه جامعه پیشرفته‌تر شود انسان هم حتما بهتر می‌شود، معتقد بود پیشرفت اجتماعی و علمی همیشه به معنای پیشرفت اخلاقی انسان نیست.

یکی از ایده‌های معروف روسو این است که انسان وقتی شروع می‌کند خودش را با دیگران مقایسه کند، به دنبال تایید و برتری می‌رود. مثلا ممکن است فردی نه به خاطر نیاز واقعی، بلکه برای اینکه از دیگران بهتر به نظر برسد، ثروت یا موقعیت بیشتری بخواهد. روسو این میل به دیده شدن و برتر بودن را یکی از عوامل مهم فساد و نابرابری اجتماعی می‌دانست.

در فلسفه سیاسی، روسو می‌پرسید چگونه می‌توان جامعه‌ای ساخت که انسان‌ها در آن هم زندگی مشترک داشته باشند و هم آزادی خود را از دست ندهند. پاسخ او مفهوم اراده عمومی بود. منظور از اراده عمومی صرفا جمع خواسته‌های تک‌تک افراد نیست، بلکه چیزی است که به خیر و منافع مشترک شهروندان مربوط می‌شود. از نظر روسو، قانون زمانی مشروعیت بیشتری دارد که شهروندان در شکل‌گیری آن به عنوان اعضای جامعه سیاسی نقش داشته باشند.

روسو همچنین معتقد بود آموزش نباید فقط به معنای پر کردن ذهن کودک با اطلاعات و قواعد اجتماعی باشد. در کتاب امیل، او بر رشد طبیعی کودک و توجه به تجربه مستقیم تأکید می‌کند و معتقد است آموزش باید متناسب با مراحل رشد کودک باشد.

در مجموع، فلسفه روسو درباره رابطه انسان و جامعه، آزادی، نابرابری، مالکیت، آموزش و سیاست است. پرسش اصلی او را می‌توان این‌طور ساده کرد: چگونه جامعه‌ای بسازیم که انسان در آن زندگی مشترک داشته باشد، اما آزادی و استقلال خودش را از دست ندهد؟