جنگ در آتش، دیپلماسی بر سر هفت روز؛ چرا تهران و واشنگتن گیر کرده‌اند؟

اختلاف تهران و واشنگتن بر سر طرح هفت‌روزه، در ظاهر اختلافی درباره ترتیب چند اقدام موقت است: توقف محاصره، کاهش فشار اقتصادی، باز شدن هرمز و آغاز مذاکرات هسته‌ای. اما این توضیح به‌تنهایی کافی نیست.

اگر این اقدامات واقعاً موقت و برگشت‌پذیر باشند، آمریکا با توقف هفت‌روزه محاصره اهرم فشار خود را برای همیشه از دست نمی‌دهد و ایران نیز با باز کردن موقت هرمز همه اهرم‌های خود را واگذار نمی‌کند. در صورت شکست مذاکرات، هر دو طرف می‌توانند به اقدامات قبلی بازگردند.
پس چرا بر سر ترتیب همین هفت روز چنین پافشاری می‌شود؟
به نظر می‌رسد لایه عمیق‌تر، اعتبار سیاسی و موقعیت مذاکره‌ای است.

آمریکا نمی‌خواهد پس از فشار و محاصره، بدون دریافت امتیاز هسته‌ای عقب بنشیند. جمهوری اسلامی نیز نمی‌خواهد پس از جنگ و ایستادگی، پیش از دریافت امتیاز ملموس از آمریکا هرمز را باز کند. هر دو نگران‌اند که نخستین حرکت به‌عنوان عقب‌نشینی آنها ثبت شود.
از اینجا روشن می‌شود که مسئله فقط مقدار امتیاز نیست؛ مسئله این است که چه کسی نخستین حرکت را انجام دهد و چه کسی شرایط آغاز مرحله بعدی مذاکره را تعیین کند.

اما برگشت‌پذیری اقدامات، لزوماً به معنای برگشت‌پذیری موقعیت سیاسی نیست. اگر ایران هرمز را باز کند و بعد دوباره ببندد، یا آمریکا محاصره را متوقف و سپس برقرار کند، هر دو از نظر فنی می‌توانند به وضعیت قبلی برگردند؛ اما هزینه سیاسی این بازگشت برای دو طرف یکسان نخواهد بود. اینجاست که اعتبار اهمیت پیدا می‌کند. آمریکا می‌خواهد اعتبار سیاست فشار خود را حفظ کند؛ جمهوری اسلامی نیز می‌خواهد اعتبار ایستادگی خود را حفظ کند.

با این حال، اگر هر دو طرف می‌دانند که در صورت شکست مذاکرات امکان بازگشت به فشارهای قبلی وجود دارد، سؤال جدی باقی می‌ماند: چرا باید برای اینکه طرف مقابل نخستین گام را بردارد، خطر شکست دیپلماسی و بازگشت به جنگ را افزایش دهند؟

هفت روز می‌توانست یک آزمون محدود دیپلماسی باشد، نه تسلیم یکی از طرفین: آمریکا فشار را موقتاً متوقف کند و بخشی از دارایی‌های ایران را آزاد کند؛ ایران هرمز را باز کند و مذاکرات آغاز شود. اگر گفت‌وگوها شکست خورد، هر دو طرف امکان بازگشت به اقدامات قبلی را داشته باشند. بنابراین گره اصلی خودِ هفت روز نیست. بحران هفت‌روزه، بیش از آنکه بحران اعتماد باشد، بحران ترس از ثبت نخستین عقب‌نشینی است.

در شرایطی که هزینه بازگشت به جنگ می‌تواند بسیار بزرگ‌تر از هزینه یک مهلت هفت‌روزه باشد، این رقابت بر سر اعتبار و موقعیت مذاکره‌ای می‌تواند به یک خطای راهبردی تبدیل شود: دو طرف برای اینکه یک قدم عقب‌تر دیده نشوند، ممکن است چند قدم به سمت جنگ نزدیک‌تر شوند.

https://t.me/hamidasefichannel2

صفحه یوتیوب
https://youtube.com/@hamidasefi-mf3jo