🔍بررسی یکی از تعابیر مدح «مفضل بن عمر»
شیخ طوسی در الغیبة (دار المعارف الاسلامیة، ص346) می نویسد:
«بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِيِّ عَنْ أَسَدِ بْنِ أَبِي عَلَاءٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ هُوَ فِي ضَيْعَةٍ لَهُ فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ وَ الْعَرَقُ يَسِيلُ عَلَى صَدْرِهِ فَابْتَدَأَنِي فَقَالَ نِعْمَ وَ اللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الرَّجُلُ الْمُفَضَّلُ بْنُ عُمَرَ الْجُعْفِيُّ نِعْمَ وَ اللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الرَّجُلُ الْمُفَضَّلُ بْنُ عُمَرَ الْجُعْفِيُّ حَتَّى أَحْصَيْتُ بِضْعاً وَ ثَلَاثِينَ مَرَّةً يُكَرِّرُهَا وَ قَالَ إِنَّمَا هُوَ وَالِدٌ بَعْدَ وَالِدٍ.»
این روایت را صفّار در بصائر الدرجات (کتابخانه آیت الله مرعشی ؛ ج1 ؛ ص237) از احمد بن محمد بن عیسی و کشّی در رجال (دانشگاه مشهد، ص322) از ابراهیم بن محمد از سعد بن عبد الله از احمد بن محمد بن عیسی و راوندی به صورت مرسل و مختصر در الخرائج (ج2 ؛ ص736) و ابن داود در رجال خود (ص519) از کشی نقل کرده اند.
مرحوم کشّی که مفضّل بن عمر را فاسد المذهب می داند؛ در این روایت به دیده تردید نگریسته و پس از نقل آن می نویسد: «أَسَدُ بْنُ أَبِي الْعُلَا يَرْوِي الْمَنَاكِيرَ، لَعَلَّ هَذَا الْخَبَرَ إِنَّمَا رُوِيَ فِي حَالِ اسْتِقَامَةِ الْمُفَضَّلِ قَبْلَ أَنْ يَصِيرَ خَطَّابِيّاً.»
کشّی تعبیر «والد بعد والد» را در روایت دیگری نیز نقل کرده است:
«مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَسَّانَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ بَكْرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ (ع) يَقُولُ: لَمَّا أَتَاهُ مَوْتُ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ رَحِمَهُ اللَّهُ كَانَ الْوَالِدُ بَعْدَ الْوَالِدِ، أَمَا إِنَّهُ قَدِ اسْتَرَاح.» (رجال الكشي؛ دانشگاه مشهد؛ ص321)
🔍بررسی سند روایت اوّل
1. هشام بن احمر چندان شناخته شده نیست. نکته قابل تأمل این که شیخ در الغیبة (ص347) روایت دیگری نیز از او نقل می کند که موهم بابیت مفضل است:
«رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ قَالَ: حَمَلْتُ إِلَى أَبِي إِبْرَاهِيمَ ع إِلَى الْمَدِينَةِ أَمْوَالًا فَقَالَ رُدَّهَا فَادْفَعْهَا إِلَى الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ فَرَدَدْتُهَا إِلَى جُعْفِيٍّ فَحَطَطْتُهَا عَلَى بَابِ الْمُفَضَّلِ.»
2. اسد بن ابی العلاء نیز چندان شناخته شده نیست جز این که کشّی درباره او گفته است: «یروی المناکیر» (رجال کشی، دانشگاه مشهد، ص322)
3. الحسین بن احمد المنقری.
شیخ طوسی درباره او می نویسد: «الحسين بن أحمد المنقري، ضعيف.» (رجال الطوسي ؛ ص334)
نجاشی گوید: «الحسين بن أحمد المنقري التميمي أبو عبد الله روى عن أبي عبد الله عليه السلام رواية شاذة لا تثبت، و كان ضعيفا، ذكر ذلك أصحابنا رحمهم الله، روى عن داود الرقي و أكثر. له كتب، و الرواية تختلف فيه.» (رجال النجاشي؛ ص53)
کثرت نقل از داود رقّی نیز تردیدبرانگیز است.
🔍بررسی سند روایت دوم
موسی بن بکر
شیخ طوسی او را واقفی دانسته است. (رجال الطوسي؛ ص343) قرینه ای در توثیق او ارائه شده که سند و دلالت آن محل بحث و تأمل است. (به معجم الرجال رجوع کنید.)
نکته قابل تأمل این که کشی روایت دیگری نیز به سند مشابه (علی بن حسان عن موسی بن بکر) نقل کرده است که مانند روایتی که پیش از این از هشام بن احمر گذشت؛ موهم بابیت مفضّل می باشد:
عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ الْخَطَّابِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ، قَالَ:، كُنْتُ فِي خِدْمَةِ أَبِي الْحَسَنِ (ع) وَ لَمْ أَكُنْ أَرَى شَيْئاً يَصِلُ إِلَيْهِ إِلَّا مِنْ نَاحِيَةِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، وَ لَرُبَّمَا رَأَيْتُ الرَّجُلَ يَجِيءُ بِالشَّيْءِ فَلَا يَقْبَلُهُ مِنْهُ وَ يَقُولُ أَوْصِلْهُ إِلَى الْمُفَضَّلِ. (رجال الكشي؛ ص328)
شیخ نیز در الغیبة (ص347) این روایت را بدون ذکر سند از موسی بن بکر نقل کرده است.
@gholow2
Post #685
1.59K