🌱غلات و روایات جبر و تشبیه

عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ يَنْسُبُونَنَا إِلَى الْقَوْلِ بِالتَّشْبِيهِ وَ الْجَبْرِ لِمَا رُوِيَ مِنَ الْأَخْبَارِ فِي ذَلِكَ عَنْ آبَائِكَ الْأَئِمَّةِ ع فَقَالَ يَا ابْنَ خَالِدٍ أَخْبِرْنِي عَنِ الْأَخْبَارِ الَّتِي رُوِيَتْ عَنْ آبَائِيَ الْأَئِمَّةِ ع فِي التَّشْبِيهِ‏ وَ الْجَبْرِ أَكْثَرُ أَمِ الْأَخْبَارُ الَّتِي رُوِيَتْ عَنِ النَّبِيِّ ص فِي ذَلِكَ فَقُلْتُ بَلْ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ ص فِي ذَلِكَ أَكْثَرُ قَالَ فَلْيَقُولُوا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ يَقُولُ بِالتَّشْبِيهِ وَ الْجَبْرِ إِذاً فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ يَقُلْ مِنْ ذَلِكَ شَيْئاً وَ إِنَّمَا رُوِيَ عَلَيْهِ قَالَ‏ فَلْيَقُولُوا فِي آبَائِي ع إِنَّهُمْ لَمْ يَقُولُوا مِنْ ذَلِكَ شَيْئاً وَ إِنَّمَا رُوِيَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ ع مَنْ قَالَ بِالتَّشْبِيهِ وَ الْجَبْرِ فَهُوَ كَافِرٌ مُشْرِكٌ وَ نَحْنُ مِنْهُ بِرَاءٌ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا ابْنَ خَالِدٍ إِنَّمَا وَضَعَ الْأَخْبَارَ عَنَّا فِي التَّشْبِيهِ وَ الْجَبْرِ الْغُلَاةُ الَّذِينَ صَغَّرُوا عَظَمَةَ اللَّهِ فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَقَدْ أَبْغَضَنَا وَ مَنْ أَبْغَضَهُمْ فَقَدْ أَحَبَّنَا وَ مَنْ وَالاهُمْ فَقَدْ عَادَانَا وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ وَالانَا وَ مَنْ وَصَلَهُمْ فَقَدْ قَطَعَنَا وَ مَنْ قَطَعَهُمْ فَقَدْ وَصَلَنَا وَ مَنْ جَفَاهُمْ فَقَدْ بَرَّنَا وَ مَنْ بَرَّهُمْ فَقَدْ جَفَانَا وَ مَنْ أَكْرَمَهُمْ فَقَدْ أَهَانَنَا وَ مَنْ أَهَانَهُمْ فَقَدْ أَكْرَمَنَا وَ مَنْ قَبِلَهُمْ فَقَدْ رَدَّنَا وَ مَنْ رَدَّهُمْ فَقَدْ قَبِلَنَا وَ مَنْ أَحْسَنَ إِلَيْهِمْ فَقَدْ أَسَاءَ إِلَيْنَا وَ مَنْ أَسَاءَ إِلَيْهِمْ فَقَدْ أَحْسَنَ إِلَيْنَا وَ مَنْ صَدَّقَهُمْ فَقَدْ كَذَّبَنَا وَ مَنْ كَذَّبَهُمْ فَقَدْ صَدَّقَنَا وَ مَنْ أَعْطَاهُمْ فَقَدْ حَرَمَنَا وَ مَنْ حَرَمَهُمْ فَقَدْ أَعْطَانَا يَا ابْنَ خَالِدٍ مَنْ كَانَ مِنْ شِيعَتِنَا فَلَا يَتَّخِذَنَّ مِنْهُمْ وَلِيّاً وَ لَا نَصِيراً.

حسین بن خالد گوید به امام رضا علیه السلام عرض کردم: ای پسر رسول خدا (ص) مردم به خاطر روایاتی که از پدران شما (ائمه علیهم السلام) در تشبیه و جبر نقل شده است؛ اعتقاد به جبر و تشبیه را به ما (شیعیان) نسبت می دهند. امام فرمود: ای پسر خالد، به من بگو آیا روایاتی که از پدران من (ائمه علیهم السلام) در تشبیه و جبر نقل شده بیشتر است یا روایاتی که از رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره نقل شده است؟ گفتم: البته که آن چه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده بیشتر است. امام فرمود: پس با این منطق باید بگویند که رسول خدا صلی الله علیه و آله نیز معتقد به تشبیه و جبر بود. گفتم: آنها میگویند رسول خدا صلی الله علیه و آله هیچ یک از این سخنان را نگفته است و بر او دروغ بسته اند. امام فرمود: پس باید در مورد پدران من (ائمه ع) نیز بگویند که هیچ یک از این سخنان را نگفته اند و بر آنان دروغ بسته اند. سپس امام فرمود: هر کس معتقد به تشبیه و جبر باشد؛ کافر و مشرک است و ما در دنیا و آخرت از او بیزاریم. ای پسر خالد، روایاتی که از ما در تشبیه و جبر نقل می شود؛ ساخته و پرداخته ی غالیان است که عظمت خدا را کوچک شمرده اند. پس هر کس آنان را دوست بدارد از ما بیزار است و هر کس از آنان بیزار باشد؛ ما را دوست دارد و هر کس دوست آنان است؛ دشمن ما است و هر کس دشمن آنان است؛ دوست ما است و هر کس با آنان بپیوندد از ما بریده و هر که از آنان ببرد با ما پیوسته و هر که به آنان جفا کند؛ به ما نیکی کرده و هر که به آنان نیکی کند به ما جفا کرده و هر که آنان را گرامی بدارد ما را خوار کرده و هر که آنان را خوار کند؛ ما را گرامی داشته است و هر کس آنان را بپذیرد؛ ما را رد کرده و هر که آنان را ردّ کند؛ ما را پذیرفته و هر که به آنان نیکی کند؛ به ما بدی کرده و هر که به آنان بدی کند؛ به ما احسان نموده و هر که آنان را تصدیق کند؛ ما را تکذیب کرده و هر که آنان را تکذیب کند؛ ما را تصدیق کرده و هر که به آنان بخشش نماید؛ ما را محروم نموده و هر که آنان را محروم کند؛ به ما بخشش نموده است. ای پسر خالد، هر که از شیعیان ما است؛ نباید هیچ یک از غالیان را دوست و یاور خود بگیرد.

📚توحيد الصدوق ؛ جامعه مدرسین ؛ صص363 و 364 و عیون اخبار الرضا علیه السلام ؛ نشر جهان ؛ ج1، صص142 و 143
@gholow2