💠 پاسداران حریم تشیع (6)

4. رمی شیخ صدوق و ابن الولید به تقصیر به خاطر قول به سهو النبی، و رد تضعیفات ایشان.

🌱پاسخ:
در تحقیقی مجزا از آیات و روایات متواتر و اجماع و یا حد اقل شهرت بین طائفه ثابت نموده ایم، که می توان در مورد سهو النبی مذکور در بسیاری از روایات معنایی صحیح را ارائه داد؛ که البته به هیچ وجه به معنای سهو در ابلاغ معارف و احکام و مسائل مربوط به امامت نیست.
ظاهراً تعبیر تند منسوب به مرحوم مفید درباره شیخ صدوق ناشی از برداشت لوازم اشتباه از سخن او بوده است. (یعنی سوء تفاهم در مورد تسری سهو به ابلاغ معارف که قطعاً عقیده شیخ صدوق نبوده است.)
هم چنین مرحوم شیخ صدوق فرموده اند غلات و مفوضه سهو را انکار کرده اند. و نفرموده اند هرکس آن را انکار کند، غالی و مفوض است. یعنی چنین نبوده که آن را به عنوان ملاک غلو در هر شرایطی معرفی کرده باشند. و انگهی ارتباطی هم که شیخ صدوق بین انکار سهو و غلو برقرار کرده متخذ از تصریح روایات است. و از جهتی با مراجعه به مبانی مرحوم شیخ مفید در بحث علم امام در کتاب اوائل المقالات به نظر می آید تفاوت بنیادینی بین این دو بزرگوار وجود نداشته است.

هم چنین گذشته از این نکته در مورد غلو باید پرسید که ابن الولید از تعبیر «أَوَّلُ دَرَجَةٍ فِي الْغُلُوِّ نَفْيُ السَّهْوِ عَنِ النَّبِيِّ» چه اراده نموده است؟
مثلا در روایت کافی آمده است: «عن يزيد الصائغ قال: قلت لأبي عبد اللّه عليه السّلام: رجل على هذا الأمر إن حدّث كذب، و إن وعد أخلف، و إن ائتمن خان، ما منزلته؟ قال: هي أدنى المنازل من الكفر و ليس بكافر.»
در حالی که موارد فوق در برخی روایات از علامات نفاق شمرده شده است. حال آیا می توان گفت هرکس بعضی از این خصلتها داشت کافر است؟! و مثال های مشابه نیز وجود دارد.
به همین نحو اجمالی در کلام مرحوم ابن الولید وجود دارد که آیا هرکس اولین درجه غلو را داشت آیا در نگاه ایشان غالی مصطلح در علم رجال و فرق است؟!
طبعاً مرحوم شیخ ابن الولید، عالمی غالی ستیز مانند شیخ مفید را از غلات نمی دانسته است. و مؤید برداشت پیشین ادامه کلام ایشان است که «وَ لَوْ جَازَ أَنْ تُرَدَّ الْأَخْبَارُ الْوَارِدَةُ فِي هَذَا الْمَعْنَى لَجَازَ أَنْ تُرَدَّ جَمِيعُ الْأَخْبَارِ وَ فِي رَدِّهَا إِبْطَالُ الدِّينِ وَ الشَّرِيعَة» بدیهی است شیخ مفید هم با التفات به این مطلب، ملتزم به این لازمه نمی شود.

🔺اما اینکه برخی گفته اند:
«چه کسی میتواند انکار کند که بعض از مواردی که نزد متقدمین و خصوصا قمیین مصداق غلو بوده است امروز از ضروریات مذهب تشیع به حساب میاید؛ مثلا همان روایاتی از تکلم الائمه فی بطن امهاتهم و علم امام که سهل بن زیاد راوی ان است نزد قمیین غلو و نزد ما ضروری است. و یا نفی سهو النبی و شهادة ثالثه که صدوق ره از علامات غلات ومفوضه میداند. و به همین دلیل از ذکر اخبار شهادت ثالثه را خودداری می کند.»

🌱پاسخ:
چه سندی بر این ادعاها ارائه شده است؟
اولاً؛ به چه مستندی قمیین منکر معاجز ثابته اهل بیت ع بوده اند؟ حال آن که خودشان این همه در این زمینه روایت کرده اند. بلکه گاه اسناد نا معلوم با مضامین متفرد را هم آورده اند!

ثانیاً؛ در مورد تضعیف سهل بن زیاد هم نمی توان با صرف اینکه بسیاری از روایات سهل در کتب معتبر موجود است، مضعّف (احمد بن محمد بن عیسی و یا فضل بن شاذان) را تخطئه کرد، چه آنکه عموم روایات او مشابهش در روایات تضعیف کنندگان هم موجود است، و البته احتمالاً جهت تضعیف چیزی غیر از عدم وثاقت سهل در روایت کتب مشهور ثقات بوده است. و چه بسا علت تضعیف روایات و اقوالی بوده است که علما روایت نکرده اند و به دست ما نرسیده است. بلکه حتی در برخی از اسناد باقی مانده هم نقل های مشکوک از ضعفا دیده می شود، که خود نیازمند تحقیقی مجزاست.

ثالثاً؛ تفویض فرقه مفوّضه از اعتراف ایشان به تفویض روشن می شود و نمی شود گفت دلیل صدوق در رمی به تفویض انکار سهو توسط آنان بوده است!

رابعاً؛ خود موارد فوق (سهو و نفی شهادت ثالثه) در طول اعصار محل بحث بوده. و مستند قائلین، آیات و روایات متواتر بوده است. و ربطی به تقصیر و کمی تحمل ندارد. بلکه گذشته از اینکه مبنای ما در این زمینه چه باشد، به خوبی روشن است که در زمان ما در بین متدینین روایات سهو به شدت مستصعب تر اند تا قول به نفی آن.

خامساً؛ چنانکه اثبات کردیم، بنا بر قرائن بسیار فقهای قدیم در رمی به غلو و تفویض بیشتر موارد جریان شناسانه را مد نظر داشته اند؛ و نه خلط راوی در یک مسأله خاص و یا صرف نقل روایتی غالیانه. بنا بر این اظهر این است که چنانچه که شیخ صدوق شهادت داده و شهادت او مؤید به شهادت شیخ طوسی است، روایت شهادت ثالثه تنها در میان فرق ضاله بوده باشد. چه آنکه اگر روایتی از ثقات در میان می بود، بلا شک شیخ صدوق به خاطر صرف مضمونش، آن را تضعیف نمی کرد، چه برسد به آنکه آن را تکذیب نماید.
@gholow2