📕کتاب مولد النبی، اثر شیخ مفید یا نسخه‌ای از الهداية خصیبی؟

سید بن طاوس در سه موضع از آثارش مطلبی را از کتاب مولد النبی و موالید الاوصیاء نقل کرده و آن را به شیخ مفید نسبت داده است. (إقبال الأعمال، ج‏2، ص598؛ اللهوف، ص66؛ نیز نک‍: كتابخانه ابن طاووس و احوال و آثار او، ص426) و در موردی نیز تصریح کرده که این کتاب حاوی معجزات ائمه است، که البته در کتاب ارشاد شیخ مفید نیامده است (فرج المهموم، ص224) موضوع روایاتی که سید نیز نقل کرده مرتبط با بحث معاجز است، و البته این‌ها در این‌که نام چنین کتابی مولد النبی باشد، تردید ایجاد می‌کند. نام کتاب مولد النبی و موالید الاوصیاء را در میان آثار شیخ مفید در فهارس نیافتیم. اما هر سه نقل ابن طاووس در کتاب الهدایة الکبری اثر حسین بن حمدان با اسناد خاص غلات یافت می شود. (الهدایة الکبری، نشر البلاغ، ص195، 206، 327) و قبل از سید بن طاوس کسی را نیافتیم که از این کتاب نام ببرد و بعد از او نیز کسی را نیافتیم که غیر مطالب سید بن طاوس چیزی درباره این کتاب نقل کرده باشد.
روایات مذکور آسیب‌های مهمی دارد، (نمونه نک‍: رفعت، بازخوانی نقادانه و واکاوی روایات عاشورایی کتاب الهدایة الکبری، ص142-143) فضای آن با الهداية متناسب است، و اتحاد الفاظ آن با الهداية و نبود آن در دیگر منابع برخی را بر آن داشته، منبع مفید را الهداية بدانند. (همان) با این حال چنین روایاتی با روحیه شیخ مفید تناسب ندارد (نیز نک‍: تعلیقات صادقی بر لهوف، ص136-138)، بلکه سید می‌گوید دیگر روایات کتاب را هم مفید در ارشاد نیاورده است. اما این‌که همه چند روایت منقول از این کتاب در الهداية آمده، انتساب کتاب را به مفید با چالش جدی مواجه می‌کند. زیرا شیخ مفید در آثارش از آثار خصیبی استفاده نکرده است.
احتمال اتحاد روایات دو کتاب به خاطر داشتن منبع مشترک نیز بسیار بعید است. زیرا با وجود این‌که یکی از این روایات (الهدایة الکبری، ص195) در اخبار سعد اشعری آمده (الخرائج و الجرائح، ج‏2، ص810) اما الفاظ متن مولد النبی مطابق با تحریفات متداول الهداية الکبری است (قس: فرج المهموم، ص224) روایت لهوف نیز از متفردات الهداية و حاوی اغلاط بسیار است، که از شاخصه‌های الهداية است. به ویژه که روایات ابن طاووس در سه باب متفاوت از الهداية است. و احتمال این‌که به صورت اتفاقی همه این روایات به خاطر استفاده از منبع مشترک مانند هم شده باشد، منتفی می‌شود.

از آن جا که ابن طاوس از بسیاری از کتب را به نحو وجاده نقل می کند، اشتباهاتی در انتساب کتب و شناخت هویت آنها در آثار او دیده می‌شود. (مانند نسبت دلائل الإمامة به محمد بن جریر طبری: إقبال الأعمال، ج‏1، ص6؛ یا معافی بن زکریا م390 را شیخ بخاری م256 شمرده است: الطرائف، ج‏1، ص241) و البته نسبت دادن کتب غلات یا کتب مجهول الهویة به مشایخ مشهور شیعه مثل مرتضی و مفید و طوسی و... نمونه‌هایی دارد. (مانند عیون المعجزات و مصباح الأنوار) و از طرفی الهداية نیز با نام‌هایی بسیار گوناگونی خوانده شده است. (اکبری، منابع متقدم نصیریه و درنگی در اصالت مهم‌ترین آثار ایشان، بخش4-2، در دست انتشار) بنا بر این با توصیفات سید از نسخه کتاب و روایات آن که در الهداية آمده، به احتمال قوی این اثر نسخه‌ای از الهداية بوده که در عنوان و نام مؤلف آن اشتباه رخ داده است.
گفتنی است شیخ آقا بزرگ تذکر داده که علاوه بر ابن طاووس، احمد بن سليمان بن على بحرانى (زنده در اول ق12) در «عقد اللئالى» از کتاب مولد النبی روایت کرده است. (الذريعة إلى تصانيف الشيعة، ج‏23، ص277) دسترسی به عقد اللئالی ممکن است ما را در شناخت نسخه بیشتر یاری دهد.

@gholow2