‏🔴 ۲/۴

‏📌 چکیده

از ژوئیهٔ ۲۰۲۲ حملات به کشتی‌های تجاری در دریای سیاه به‌منظور خطرناک‌سازی مسیرهای دریایی اوکراین ادامه دارد و تا نیمی از صادرات کشاورزی این کشور را در معرض خطر می‌گذارد؛ این وضعیت می‌تواند قیمت‌های جهانی غذا را بالا ببرد. مقاله پیشنهاد می‌کند اروپا بدون نیاز به همکاری مستقیم با روسیه، با تغییر پرچم کشتی‌های تجاری به پرچم‌های غربی و ارائه بیمهٔ ریسک جنگی دولتی، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی حمله به این کشتی‌ها را افزایش دهد و به‌این‌سان دریای سیاه را باز نگه دارد. این طرح بر پایهٔ تجربهٔ عملیات Earnest Will در خلیج فارس و ائتلاف داوطلبان تحت رهبری فرانسه و بریتانیا برای تأمین امنیت ناوگان تجاری اوکراین استوار است. موفقیت این استراتژی به تعهدات پیشاپیش تعیین‌شدهٔ کشورهای غربی برای پاسخ به هرگونه حمله و پذیرش بخشی از خطر بازدارندگی بستگی دارد.

اروپا می‌تواند با تغییر پرچم کشتی‌ها دریای سیاه را باز نگه دارد

قیمت بازدارندگی روسیه، پذیرش بخشی از ریسک است.

شهر اودسا، دروازهٔ اقتصادی اوکراین به جهان است. روسیه برای محاصرهٔ اوکراین نیازی به غرق کردن هر کشتی‌ای که به بنادرش می‌رسد ندارد؛ کافی است مسیر را آن‌قدر خطرناک سازد که هیچ‌کس جرأت عبور نداشته باشد.

از ژوئیهٔ امسال، حملات تازه به کشتی‌های تجاری در دریای سیاه دقیقاً همین هدف را دنبال کرده‌اند؛ خط حیات اقتصادی برای تلاش‌های نظامی اوکراین و رگ اصلی تأمین غذای جهانی را به خطر انداخته‌اند. کاهش سطح آب در رودخانهٔ دانوب و محدودیت مسیرهای زمینی، گزینه‌های اوکراین را به‌مراتب محدود کرده‌اند.

اگر دریای سیاه باز نگردد، تا نیمی از صادرات کشاورزی اوکراین می‌تواند در معرض خطر باشد. این وضعیت اقتصاد اوکراین را به‌شدت تحت فشار قرار می‌دهد و پیامدهای آن فراتر از مرزهای این کشور سرایت کرده و قیمت‌های جهانی غذا را افزایش می‌دهد.

تلاش‌های قابل تحسینی برای رفع این مشکل در حال انجام است. اوکراین و شرکایش در حال مذاکره برای بازگرداندن ناوبری ایمن هستند. اما اروپا نباید صرفاً به توافق دیگری با روسیه تکیه کند؛ اولین توافق دریای سیاه که در ژوئیهٔ ۲۰۲۲ امضا شد، تا یک سال پس از آن که مسکو عقب‌نشینی کرد، پابرجا بود. هر آتش‌بس جدیدی می‌تواند به همان اندازه ناپایدار باشد.

اروپا به برنامه‌ای نیاز دارد که بدون همکاری روسیه قابل اجرا باشد. دفاع فیزیکی از کشتی‌ها پاسخ واضحی است؛ اما همان‌طور که تلاش‌های ایالات متحده برای باز نگه داشتن تنگه هرمز نشان داده‌اند، این کار به‌سختی امکان‌پذیر است. در هفته‌های اخیر، پهپادهای جت‌دار جدید فشار بر دفاع هوایی اوکراین را افزون کرده، شهرها را ترسانده و حمل‌ونقل دریایی را تهدید می‌کنند. گزینهٔ دیگر این است که هزینهٔ دزدی‌های تجاری روسیه را افزایش دهیم.

یک گزینه، تبدیل پرچم‌های راحتی — ثبت اسمی کشتی‌ها در کشورهای کم‌درآمد که به این درآمد نیاز دارند و قوانین کمی اعمال می‌کنند — به پرچم‌های ناراحت‌کننده است؛ ایده‌ای که اخیراً با مؤسسهٔ تونی بلیر بررسی کرده‌ایم. شرکای اوکراین می‌توانند به کشتی‌های تجاری واجد شرایط اجازه دهند تا در فهرست‌های خود ثبت شوند، مشروط بر رعایت قوانین ملی. به‌عنوان مثال، کشتی‌ها می‌توانند پرچم لیبریا را با پرچم سه‌رنگ فرانسه یا پرچم سرخ بریتانیا تعویض کنند.

اروپا نیازی به شروع از صفر ندارد. «ائتلاف داوطلبان» به رهبری فرانسه و بریتانیا پیش از هر آتش‌بس آینده، متعهد به تأمین امنیت دریاهای اوکراین شده است. این ائتلاف می‌تواند هم‌اکنون بر روی چارچوب قانونی و تجاری برای ناوگان تجاری ائتلافی کار کند و به درخواست رئیس‌جمهور اوکراین، زلنسکی، برای به‌کارگیری کشتی‌های خارجی در حمل غلات پاسخ دهد.

پرچم‌ها کشتی‌ها را غیرقابل‌ضرب نمی‌کنند؛ اما پرچم‌های غربی می‌توانند هزینه‌های سیاسی و اقتصادی حمله به آن‌ها را افزایش دهند. اگر این همراه با بیمهٔ ریسک جنگی دولتی باشد، ورود به بنادر اوکراین به ریسکی تبدیل می‌شود که مالکان کشتی مایل به پذیرش آن هستند.

مدل بیمه‌ای برای ادامه کار وجود دارد. در سال ۲۰۲۳، دولت اوکراین و کارگزار بیمه مارش مک‌لننن «پروژه یونیتی» را با پشتوانهٔ بیمه‌گران لویدز راه‌اندازی کردند تا پوشش ریسک جنگی برای حمل غلات فراهم شود. در سال بعد، این پوشش به بارهای غیرنظامی نیز گسترش یافت. دولت‌های اروپایی می‌توانند بررسی کنند که آیا می‌توان پشتوانهٔ مشابهی برای کشتی‌های شرکت‌کننده فراهم کرد یا خیر.