📌 چکیده
بر اساس داده‌های Kpler، صادرات نفت خام خلیج به‌جز ایران در سپتامبر ۲۰۲۶ به‌طور متوسط ۱۶٫۵ میلیون بشکه در روز بوده و با میانگین پیش از جنگ برابر است، اما حدود ۴۰ درصد این حجم دیگر از تنگه هرمز عبور نمی‌کند و به‌جای آن از خطوط لوله شرق‑غرب عربستان به یَنبه و خط لوله امارات به فجیره در خلیج عمان استفاده می‌شود. پژوهش‌های EPRINC نشان می‌دهد که حجم روزانه کشتی‌های نفتی عبوری از تنگه هرمز از بیش از ۲ میلیون تن در مارس ۲۰۲۵ به ۲۶۴٬۰۰۰ تن در مارس ۲۰۲۶ سقوط کرده (کاهش ۸۷ درصد) و تعداد عبور روزانه از ۴۵ به ۶ کشتی کاهش یافته است؛ کاهش مشابهی نیز در تنگه مالاکا (حدود ۲۰ درصد) و باب‌الماندب (یک‌سوم) مشاهده می‌شود. این تغییر مسیرها هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش داده و باعث شده‌اند که قیمت نفت برنت بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند.
چگونه جنگ، ترافیک کشتی‌های نفتی جهانی را در تنگه هرمز و فراتر از آن خفه می‌کند
۱۵ اکتبر ۲۰۲۶
صادرات نفت خام خلیج بهبود یافته‌اند، اما ترافیک کشتی‌های نفتی از طریق تنگه هرمز، دریای سرخ و دریای سیاه هنوز به‌مراتب کمتر از حالت عادی است و هزینهٔ سنگینی به‌بار دارد.
گزارش‌های اخیر مبنی بر بازگشت جریان‌های نفت خام باید با دقت خوانده شوند. این گزارش‌ها شامل نفت خامی هستند که دور تنگه هرمز مسیر می‌یابد، نه تنها نفتی که از طریق آن می‌گذرد. بنیاد پژوهش سیاست انرژی (EPRINC) این تفاوت را در «نقشهٔ هفته» مورخ ۳۰ مارس ۲۰۲۶ (۲۰۲۶‑۱۴) با عنوان «بسته شدن تنگه هرمز: ریاضیات کسری نفت خام پس از پنج هفته سیاست» بررسی کرد. داده‌های حمل‌ونقل دریایی از تنگه هرمز و سایر نقاط تنگ‌نقش نشان می‌دهند که ترافیک تا چه حد از حالت عادی فاصله دارد.
چرا صادرات نفت خلیج بهبود یافته اما ترافیک هرمز بازنگشته است
بر اساس داده‌های Kpler، صادرات نفت خام خلیج به‌جز ایران در سپتامبر به‌طور متوسط حدود ۱۶٫۵ میلیون بشکه در روز بود که با میانگین پیش از جنگ برابر است. اما مسیرها تغییر کرده‌اند. حدود ۴۰ درصد از این بشکه‌ها اکنون از تنگه عبور نمی‌کنند؛ در مقایسه با ۱۷ درصد پیش از جنگ. این عبور دور شده عمدتاً از طریق خط لولهٔ شرق‑غرب عربستان سعودی به یَنبه در دریای سرخ و خط لولهٔ امارات متحده عربی به فجیره در خلیج عمان انجام می‌شود.
چگونه جنگ، ترافیک کشتی‌های نفتی را در نقاط تنگ‌نقش جهانی مختل کرده است
در پنج سال گذشته، جنگ‌های منطقه‌ای بارها اقتصاد جهانی را به‌هم ریخته‌اند و واضح‌ترین نشانهٔ این اختلال در نقاط تنگ‌نقش دریایی جهان دیده می‌شود. عبور کشتی‌ها و حجم بارها در چندین نقطه به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته و کشتی‌های نفتی بیشترین ضربه را دریافت کرده‌اند. این مهم است چون این کشتی‌ها نفت خام، سوخت‌های تصفیه‌شده، مواد شیمیایی و سایر مایعاتی را حمل می‌کنند که تجارت و زندگی روزمره به آن‌ها وابسته‌اند.
بر اساس پژوهش‌های EPRINC و با استفاده از داده‌های PortWatch صندوق بین‌المللی پول، تنگه هرمز بیشترین اختلال را نشان می‌دهد. میانگین متحرک هفت‌روزهٔ حجم روزانهٔ کشتی‌های نفتی از بیش از ۲ میلیون تن متریک در مارس ۲۰۲۵ به ۲۶۴٬۰۰۰ تن در مارس ۲۰۲۶ سقوط کرده است؛ یعنی حدود ۸۷ درصد کاهش. تعداد عبور روزانهٔ کشتی‌ها نیز به‌نسبت مشابه، از ۴۵ به ۶ کاهش یافته است.
این اثرات به آسیا سرایت کرده‌اند. حجم کشتی‌های نفتی از طریق تنگه مالاکا از ۳٫۵ میلیون تن به ۲٫۸ میلیون تن در همان بازهٔ زمانی کاهش یافته است؛ کاهش کوچکتری اما همچنان قابل‌توجه حدود ۲۰ درصد.
تنگه هرمز جدیدترین، اما نه اولین، نقطهٔ تنگ‌نقش مختل‌شده است. پس از آنکه نیروهای حوثی در اواخر ۲۰۲۳ حملات به کشتی‌ها در بخش جنوبی دریای سرخ را آغاز کردند، حجم کشتی‌های نفتی از طریق باب‌الماندب از ۱٫۲ میلیون تن در ژانویهٔ ۲۰۲۳ به ۸۰۶٬۰۰۰ تن در ژانویهٔ ۲۰۲۴ سقوط کرد؛ یعنی حدود یک‌سوم کاهش. عبور کشتی‌ها نیز از ۲۵ به ۱۵ کاهش یافت.
این موضوع مستقیماً به دور زدن هرمز مرتبط است. نفت خام بارگیری‌شده در یَنبه هنوز باید از دریای سرخ یا از طریق کانال سوئز یا باب‌الماندب خارج شود و خط لولهٔ شرق‑غرب نیز از ۱۱ تا ۲۲ سپتامبر بسته بود.