‏🟣 ۶/۶

در چنین سیستمی، بازیگرانی چون هند و کره‌جنوبی که ظرفیت پالایش بسیار بزرگ، مدرن و چندمنظوره‌ای ایجاد کرده‌اند، در موقعیتی نسبتاً قوی قرار می‌گیرند. به‌خوبی شناخته شده است که هندی‌ها به‌عنوان واسطهٔ نفت خام روسیه عمل کرده‌اند؛ آن‌ها نفت خام روسیه را با تخفیف‌های ناشی از تحریم‌ها می‌خرند و سپس آنچه اروپایی‌ها واقعاً می‌خواهند—دیزل، نه نفت خام روسیه—به اروپایی‌ها می‌فروشند و همه راضی می‌شوند.

چین، همان‌طور که همواره بوده، در این بازی موقعیت نسبتاً قوی‌ای دارد؛ زیرا ظرفیت پالایش مدرن و عظیمی دارد، دولتش سیاست مصمم و ذخایر نفتی فراوانی دارد. چین نسبتاً زود اقدام به تنظیم صادرات کرد. علاوه بر این، در بسیاری از کشورها، به‌ویژه در اروپا، انبارهای زیادی وجود دارد. آلمان‌ها ذخیرهٔ دیزل قابل‌توجهی دارند؛ بریتانیایی‌ها تقریباً هیچ‌چیزی ندارند؛ به‌نظر می‌رسد ذخیرهٔ آن‌ها حدود ۴۰ روز باشد. آلمان‌ها موجودی دیزل برای ۴۰۰ روز دارند و قصد دارند بخشی از آن را آزاد کنند.

اما دلیل اضطراب همه، ترامپ است. چون ترامپ، همان‌طور که می‌دانیم، با مشاهدهٔ صعود سرسخت قیمت دیزل در ایالات متحده، کمی با تجارت آشناست و می‌داند که بارهای سنگین با دیزل جابجا می‌شوند؛ و با نزدیک شدن به انتخابات میانی، این‌گونه فکر کرد: «خب، بهترین کار این است که تمام منابع نفتی آمریکا را درون کشور ببندیم و ابتدا خودمان را تأمین کنیم؛ آمریکا اول». برنامهٔ کار واضح است: آمریکا هم تولید نفت و هم ظرفیت پالایش عظیمی در خلیج مکزیک دارد.

در اینجا منطق پالایش و ظرفیت ذخیره‌سازی وارد می‌شود. آمریکایی‌ها به‌کارگیری سیستم «درست‑به‌وقت» عادت دارند؛ یک بشکه نفت را پالایش می‌کنید، محصولات متنوعی به‌دست می‌آید و به تمام مسیرهای ممکن می‌فروشید. اما آمریکا ظرفیت ذخیره‌سازی انبوه دیزل ندارد. اگر آمریکا کنترل‌های صادراتی بر دیزل اعمال کند، به‌سرعت ظرفیت انبارهای دیزل پر می‌شود؛ این ظرفیت محدود است چون دیزل به‌صورت پیوسته به سراسر جهان صادر می‌شود و از این کار سودهای خوبی به‌دست می‌آید.

آنگاه پالایشگاه‌های آمریکایی چه کاری می‌توانند انجام دهند؟ تقریباً حتماً باید فعالیت کلی پالایش را کاهش دهند، چون دیزل تنها ۲۵ ٪ خروجی یک بشکه نفت است. اگر در هر مرحله‌ای از این ترکیب به عامل محدودکننده‌ای برخورد کنید — در اینجا ظرفیت ذخیره‌سازی دیزل — باید کل فرایند را کند کنید. در نتیجه ممکن است قیمت دیزل در آمریکا آرام شود، اما قیمت سایر محصولات پالایشی افزایش یابد.

این نمونهٔ واضحی است از این‌که جهان پیچیده‌تر از آنچه ترامپ تصور می‌کند، است؛ سامانه‌ای بسیار پیچیده که اگر به بخشی از آن دست بزنید، شاید قوت‌هایی را آشکار کنید، اما آن قوت‌ها به شبکه‌های ارتباطی و وابستگی‌های متقابل وابسته‌اند که تأمین‌کنندگان شما به‌طور کامل به آن‌ها تکیه دارند.

آدم تووز (Adam Tooze) ستون‌نویس مجله Foreign Policy، استاد تاریخ و مدیر موسسهٔ اروپایی دانشگاه کلمبیا است. او نویسندهٔ «Chartbook»، خبرنامه‌ای دربارهٔ اقتصاد، ژئوپلیتیک و تاریخ است. X: @adam_tooze