📌 چکیده
قیمت دیزل در دو سال گذشته تقریباً دو برابر شده و بحران جهانی سوخت را به‌وجود آورده است؛ این افزایش به‌دلیل ترکیبی از جنگ‌های اوکراین و ایران‑اُکراین، تحریم‌ها و سیاست‌های انرژی در اروپا و آسیاست. اروپا از اواخر دههٔ ۸۰ به‌تدریج به دیزل وابسته شد و با حمایت‌های دولتی و فشارهای پالایشگاهی، سهم دیزل در خودروهای سواری را از ۱۰٪ به بیش از ۵۰٪ ارتقا داد؛ اما برای تأمین این سوخت به‌خصوص دیزل روسی و خلیج‌فارس وابسته شد. تحریم‌های دیزل روسیه در ۲۰۲۳ و بسته شدن تنگه هرمز باعث شد اروپا به واردات دیزل از ایالات متحده، خاورمیانه و هند روی‌آورد و در نتیجه به‌دست‌کم سه برابر دیزل وارداتی نسبت به بنزین نیاز پیدا کرد؛ این وابستگی، فشارهای ژئوپولیتیکی را به‌ویژه برای ایالات متحده و کشورهای پالایشگاهی بزرگ مانند هند و چین تقویت کرده و نشان می‌دهد که دیزل به‌عنوان سوخت اصلی زیرساخت‌های لجستیک و کشاورزی، تأثیر گسترده‌ای بر هزینه‌های مصرف‌کنندگان جهانی دارد.
بحران جهانی دیزل، توضیح
جهان چگونه به نقطهٔ بحرانی رسید و چه کسی اهرم فشار را در دست دارد؟
قیمت دیزل — سوختی که تراکتورها، قطارها و کشتی‌ها را در سراسر جهان حرکت می‌دهد — به‌تازگی به‌طور چشمگیری افزایش یافته و در دو سال گذشته تقریباً دو برابر شده است. علل این افزایش متنوع‌اند: از جنگ‌های ایران و اوکراین تا تصمیمات سیاستی در اروپا و آسیا. این بحران هم‌اکنون به هر کسی که از وسیلهٔ نقلیهٔ دیزل‌سوز استفاده می‌کند، ضربه می‌زند و به‌زودی می‌تواند تمام مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار دهد.
دیزل دقیقاً چیست؟ اروپا چگونه این‌چنین به آن وابسته شد؟ و در بحران کنونی چه کسی اهرم فشار را در دست دارد؟
این‌ها تنها چند سؤال بودند که در گفتگوی اخیر من با ستون‌نگار اقتصاد FP، آدم تووز (Adam Tooze) در پادکست مشترکمان «Ones and Tooze» مطرح شد. در ادامه بخشی از گفت‌وگو که برای کوتاه‌سازی و وضوح ویرایش شده است، می‌آید. برای شنیدن تمام گفت‌وگو، پادکست «Ones and Tooze» را در هر پلتفرمی که پادکست می‌شنوید جستجو کنید. همچنین می‌توانید خبرنامهٔ Substack آدم را مطالعه کنید.
کامرون عبادی: دیزل دقیقاً چیست و چه ویژگی‌ای آن را به عنوان سوخت متمایز می‌کند؟
آدم تووز: در فرآیند پالایش نفت — که به‌دلیل این بحران برای همه‌مان آشنا شده است — گویی سیاست خارجی ترامپ به‌مانند درسی الهی در مهندسی شیمی است؛ شما نفت سنگین را می‌پزید و با گرم کردن آن، بخش‌های مختلف در برج‌های بلند پالایش جدا می‌شوند. ابتدا گازهای بسیار سبک که از نفت سنگین تبخیر می‌شوند، خارج می‌شوند، سپس بنزن و بنزین معمولی به‌دست می‌آید.
در سطوح پایین‌تر، محصولات سنگین‌تری به‌دست می‌آیند؛ مولکول‌های بزرگتر. در انتهای پایین‌ترین بخش، ماده‌ای شبیه قیر تولید می‌شود که برای پوشش جاده به کار می‌رود. اما در لایهٔ میانی، مولکول‌های سنگینی با تعداد زیادی اتم کربن وجود دارند که به‌روش‌های مختلف به‌راحتی قابل احتراق‌اند؛ اگرچه نسبت به بنزین به‌سختی می‌سوزند، اما همچنان احتراق‌پذیرند. دیزل ترکیبی از این ترکیبات در محدوده میانی پالایش است.
دیزل نسبت به سوخت معمولی چرب‌تر است. سوخت معمولی وقتی روی پوست می‌چکد، احساس سبکی می‌دهد؛ دیزل احساس چربی می‌کند. هدف دیزل این است که در هوای گرم به‌صورت خودبه‌خودی می‌سوزد؛ این ویژگی به طراحی موتور دیزل مرتبط است. در حالی که موتور احتراق داخلی کلاسیک، مخلوطی از هوا و بنزین را تزریق می‌کند و با جرقه‌زن روشن می‌شود، موتور دیزل هوا را فشرده می‌کند و حرارت زیادی ایجاد می‌نماید.
به‌دلیل این که دیزل به‌صورت خودسوزی در هوای گرم می‌سوزد، نیازی به جرقه‌زن نیست. این امر باعث می‌شود شعلهٔ یکنواخت‌تری تولید شود. در موتور احتراق داخلی استاندارد، یک ابر بنزین در هوا ایجاد می‌کنید و سپس آن را می‌سوزانید؛ در نتیجه شعلهٔ نامساوی می‌شود.
مهندسی پیشرفته‌ای وجود دارد که من در کودکی به‌طور کامل به آن علاقه‌مند بودم؛ طراحی محفظهٔ احتراق، مکان ورود ترکیب هوا‑سوخت و بهینه‌سازی آن.