💠 ۴/۵
در یک سخنرانی تلویزیونی به ملت در ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، پاشینیان دکترین «آرمنیا واقعی» را معرفی کرد. پیام اصلی این دکترین این بود که ارمنی‌ها باید بر توسعه و شکوفایی دولت موجود در مرزهای بین‌المللی به‌پذیرفته‌شدهٔ خود تمرکز کنند، نه بر «ارمنستان تاریخی» وسیع‌تری که شامل ادعاهای سرزمینی در آذربایجان و ترکیه – از جمله ناگورنو‑کاراباخ – می‌شود. پاشینیان استدلال کرد که توهمات پیرامون این ادعاها تنها به تراژدی منجر شده‌اند. در اوت همان سال، پاشینیان و رئیس‌جمهور آذربایجان، الهام علی‌اف، در کاخ سفید واشنگتن بیانیه‌ای دربارهٔ توقف درگیری‌ها امضا کردند و پیش‌نویس توافق صلح را به‌امضا رساندند.
در شب پیروزی پاشینیان در ژوئن، شهردار ایروان، تیگران آوینیان، به من گفت که دولت مجبور به اتخاذ «گام‌های بسیار دشوار» شده است، اما ارمنستان باید تمامیت ارضی و امنیت خود را برقرار کند.
«من در تمام جنگ کاراباخ حضور داشتم. وضعیت را می‌دانم، تقریباً همه چیز را آنجا دیده‌ام. اما کاملاً با خط مشی دولت هم‌نظر هستم»، او افزود. «این تصمیم آسان نبود، حتی برای ما، اما تصمیمی بود که به نفع مردم‌مان و به منظور آیندهٔ بهتر کشورمان اتخاذ کردیم.»
از دههٔ نود میلادی، هزاران ارمنی در جنگ‌های بین ایروان و باکو بر سر کنترل ناگورنو‑کاراباخ کشته شده‌اند. در جاده‌ای که فرودگاه ایروان را به مرکز شهر متصل می‌کند، گورستان نظامی یرابلور با صدها پرچمی که قبرهای سربازان جوان کشته‌شده در درگیری ۲۰۲۰ را نشان می‌دهد، به چشم می‌آید.
«به‌طور کلی، جامعهٔ ارمنی از جنگ خسته شده است. ما در سال ۲۰۲۰ به‌شدت شکست خوردیم و پس از این همه تشدید، ارمنستان در حال حاضر توان دفاع از خود را ندارد. بنابراین برای بسیاری از مردم، این دیگر برنامهٔ واقع‌بینانه‌ای نیست»، گریگوریان گفت و به امید کاراباخی‌ها برای بازپس‌گیری و بازگشت به کاراباخ اشاره کرد.
منتقدان نخست‌وزیر دکترین «آرمنیا واقعی» را امتیاز یک‌طرفه به نفع باکو می‌دانند که تحت فشار تقاضاهای آذربایجان برای تغییر قانون اساسی ارمنستان به‌منظور حذف ارجاعات سرزمینی به کاراباخ به‌عنوان پیش‌شرط مذاکرات شکل گرفته است. در انتخابات ژوئن، پاشینیان امیدوار بود که اکثریت پارلمانی به‌دست آورد تا این اصلاحات را به تصویب برساند، اما حزب «قرارداد مدنی» او کمی کمتر از حد مورد نیاز شد و به این ترتیب مانعی ایجاد شد.
انتخابات ژوئن، نخستین انتخابات در واقعیتی پس از کاراباخ ارمنستان، توسط تحلیلگران سیاسی به‌عنوان رفراندومی برای توافق‌نامهٔ صلح محتمل با باکو شناخته شد. اما بر پایه گفتگوهایی که در ژوئن با رای‌دهندگان و پژوهشگران سیاسی داشتم، بسیاری از ارمنی‌ها گزینهٔ سیاسی معتبری برای پاشینیان نمی‌دیدند و بیشتر به دلیل مخالفت با احزاب طرفدار روسیه، نه به‌خاطر مسألهٔ ناگورنو‑کاراباخ، به‌عمل می‌آمدند.
در مورد خود کاراباخی‌ها، امیدی برای بازگشتشان باقی نمانده است. بسیاری در میان ناامنی و ترس گرفتار شده‌اند. طبق اظهارات مقامات آرشاک، اکثر در فقر زندگی می‌کنند و ۷۰ ٪ با بیکاری روبه‌رو هستند. به‌دلیل وضعیت پناهندگی، اکثر حق رأی در انتخابات ژوئن را نداشتند.
لوچین میناسیان (Lucine Minasyan) هم‌اکنون با درآمدی برابر ۴۰۰ دلار در ماه برای پرداخت اجاره‌خانه دست و پنجه نرم می‌کند. او در سال ۲۰۲۳ به همراه پسر چهار ساله‌اش از کاراباخ فرار کرد؛ تنها یک کیف پر از لباس و مدال‌های نظامی همسرش را به‌همراه داشت. همسرش در اولین روز جنگ ۲۰۲۰، در یک درگیری، در سن ۳۰ سالگی کشته شد.
او هنگام توصیف اینکه مجبور شد قبر همسر و قبر پدرش، که خود نیز سرباز بود، را در آرشاک رها کند، اشک ریخت. می‌گوید: «من پنج ساله بودم که پدرم کشته شد، اما با غرور بزرگ شدم.» سپس افزود: «حالا نمی‌توانم به پسرم بگویم چرا پدرش مرد؛ آرشاک دیگر وجود ندارد.»
مینا سیان از اینکه در سرنوشت سرزمین‌اش هیچ حرفی ندارد، خسته شده و می‌گوید اگر پاشینیان توافق‌نامه صلح را امضا کند، احتمالاً به روسیه می‌گریزد و از ارمنستان خارج می‌شود.
او افزود: «پسرم در دلش انتقام دارد. صلح هرگز نمی‌آید.»
Post #1864
28