📌 چکیده
در سپتامبر ۲۰۲۵، ۳۲ نفر از محافظه‌کاران ایرانی نامه‌ای منتشر کردند که خروج فوری جمهوری اسلامی ایران از پیمان عدم تکثیر هسته‌ای (NPT) را خواستارند؛ این خواستارها پیش از آن توسط قانون‌گذاران فوق‌محافظه‌کار مکرراً مطرح شده بود، اما تا کنون به دلیل عدم اجماع سیاسی اجرا نشده است. مجلس شورای اسلامی پیش‌نویس قانونی برای خروج از NPT تهیه کرده ولی هنوز به مرحله اجرایی نرسیده و برخی قانون‌گذاران قانون اضطراری «سه‌گانه» را به رئیس مجلس ارائه داده‌اند. در عین حال، روابط ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به‌طور قابل‌توجهی وخیم شده و دبیر شورای عالی امنیت ملی، محسن رضایی، پس از تصویب قطعنامه GOV/2026/61، سازمان را به‌عنوان عامل سیاسی‌سازی مسأله هسته‌ای متهم کرد؛ این تحولات نشان می‌دهد که بحث خروج از NPT همچنان در داخل کشور بدون توافق نهایی باقی مانده و وابستگی دیپلماتیک به روسیه و چین مانع اتخاذ تصمیم قطعی می‌شود.
در سپتامبر، هنگامی که رسانه‌ها توجه خود را به درگیری در تنگه هرمز و مباحث در مجمع عمومی سازمان ملل معطوف کرده بودند، تحولات داخلی در ایران تقریباً نادیده گرفته شد. در ۲۸ سپتامبر، ۳۲ محافظه‌کار ایرانی نامه‌ای باز منتشر کردند که خواستار خروج فوری ایران از پیمان عدم تکثیر هسته‌ای (NPT) بود.
از زمان «بازگشت» تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران در سپتامبر ۲۰۲۵، قانون‌گذاران فوق‌محافظه‌کار به‌طور مداوم خواستار خروج از پیمان عدم تکثیر هسته‌ای (NPT) شده‌اند؛ پیمانی که اکثریت قریب به اتفاق کشورها در آن متعهد به عدم توسعه سلاح هسته‌ای هستند. مجلس شورای اسلامی پیش‌نویس قانونی تهیه کرد که می‌توانست این اقدام را در سال ۲۰۲۵ آغاز کند، اما هنوز به مرحله اجرا نرسیده است. در همان ماه، برخی قانون‌گذاران قانون اضطراری «سه‌گانه» را به رئیس مجلس، محمد باقر قالیباف، که هم‌اکنون سرمفاوض اصلی جمهوری اسلامی ایران است، ارائه دادند.
این فراخوان‌های مستمر فوق‌محافظه‌کاران برای خروج از NPT هنوز منجر به خروج واقعی نشده‌اند؛ زیرا اجماع سیاسی کافی حاصل نشده است. ایران با وجود جنگ، فشارهای اقتصادی بی‌سابقه و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، همچنان در این پیمان باقی مانده است. اما آیا ادامه عضویت در NPT هنوز برای جمهوری اسلامی ایران منفعت دارد؟
پیش‌زمینه
در ۲۸ سپتامبر، ۳۲ ایرانی برجسته که بسیاری از آن‌ها در دولت‌های محافظه‌کار خدمت کرده‌اند، بیانیه‌ای منتشر کردند و استدلال کردند که عضویت در NPT دیگر منافع ایران را تأمین نمی‌کند. آن‌ها از رئیس‌جمهور مسعود پزشک‌شیان، مجلس و شورای عالی امنیت ملی (SNSC) که بر مسائل کلیدی امنیت ملی و سیاست خارجی کشور نظارت دارد، خواستند تمام همکاری‌ها با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) تحت این پیمان را متوقف کرده و فوراً روند خروج را آغاز کنند.
البته، قانون خواستار خروج از NPT به تنهایی نمی‌تواند مقامات اجرایی را مجبور کند. همان‌گونه که در آگوست ۲۰۲۴، شورای عالی امنیت ملی قانون «عفت و حجاب» را معلق کرد، این شوراست که در مورد هر مسأله‌ای که آن را حیاتی برای امنیت ملی می‌داند—به‌ویژه موارد مرتبط با پرونده هسته‌ای—تصمیم می‌گیرد.
مناظره درباره خروج از NPT: پایان انحصار فوق‌محافظه‌کاران
امضاکنندگان این نامه باز متعلق به کمپ محافظه‌کار هستند. به‌طور تاریخی، این کمپ مذاکرات با ایالات متحده را رد کرده و پیمان ۲۰۱۵ ایران را محکوم می‌کرد، هرچند برخی از آن‌ها در سال ۲۰۱۲ ایده عادی‌سازی را پذیرفته بودند. از سال ۲۰۲۲، در میانهٔ بن‌بست مذاکرات ایالات متحده‑ایران، رادیکال‌ترین آن‌ها، یعنی فوق‌محافظه‌کاران، علناً خواستار خروج از NPT شده‌اند. از میان آن‌ها، سعید جلیلی که تیم مذاکرات هسته‌ای کشور را از ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳ رهبری کرد و در انتخابات ۲۰۲۴ نامزد مسعود پزشک‌شیان بود اما ناموفق شد، و حمید رسایی، نمایندهٔ عضو جبههٔ ثبات، یک زیرگروه راست‌گرای افراطی کمپ محافظه‌کار، حضور دارند.
به هر حال، جنگ ۲۰۲۵ ایالات متحده‑ایران، انحصار محافظه‌کاران بر این مسأله را پایان داد. از آن پس، برخی چهره‌های کمپ «متوسط»، که شامل اصلاح‌طلبان و میانه‌روهایی است که به‌طور سنتی از عادی‌سازی با غرب حمایت می‌کردند، موضع خود را عوض کرده‌اند. علی نظری، روزنامه‌نگاری که به‌عنوان متوسط شناخته می‌شود، نمونه‌ای از این تغییر است. او دیگر تنها خواستار خروج از NPT نیست؛ بلکه از توسعه سلاح هسته‌ای حمایت می‌کند.