‏🔴 ۳/۳

«There are no clouds in the sky, what is this smoke? There is no death in the neighborhood, what is this commotion?»

«سرزمین‌های یمن چنان خشن‌اند؛‌ای یمن، گل تو چمن‌زار است؛ چرا آن‌که می‌روند، باز نمی‌گردند؟»

آیژه هور در مقالهٔ «بزرگ‌ترین گورستان عثمانی: یمن» می‌نویسد که حکومت عثمانی در یمن با مخالفت شدید زیدی‌ها، نیاکان حوثی‌ها، مواجه بود.

به گفتهٔ زیدی‌ها، عثمانی‌ها «کافرانی با عمامه» بودند.

در اثر خود با عنوان «نوحهٔ من»، احمت ایزت (فورگاچ) پاشا که در اوایل قرن بیستم برای سرکوب شورش زیدی‌ها علیه عثمانی‌ها به یمن فرستاده شد، دورهٔ مبارزهٔ عثمانی‌ها در یمن (۱۶۳۵‑۱۸۴۰) را این‌گونه توصیف می‌کند: «پس از یک قرن درگیری در جبل، با قیام‌های داخلی و جنگ‌های پی‌درپی علیه امامان زیدی که تا سال ۱۰۴۵ هجری (۱۶۳۵) ادامه یافت، تمام سرزمین یمن به دست امامان زیدی افتاد؛ چرا که حیدر پاشا که توسط دولت مرکزی در جبل رها و فراموش شده بود، تحت محاصره و فشار قرار گرفت.»

منابع عثمانی تعداد کشته‌شدگان در جنگ‌هایشان با زیدی‌ها در این صد سال را مشخص نمی‌کنند؛ تنها می‌گویند «هزاران نفر جان باختند».

«رفتن به یمن و بازنگشتن» سرنوشت سربازان عثمانی از قرن شانزدهم به شمار می‌آمد؛ آیژه هور این‌را می‌نویسد.

در مقالهٔ «وضعیت یمن» در شمارهٔ پانزدهم روزنامهٔ عثمانی به تاریخ ۱۳۱۶ (۱۹۰۰) آمده است: «به‌دلیل سیاست‌های نادرست احمت فوزی پاشا، هر سال حدود ۴۰۰۰ نفر سرباز جان باختند.»

آیژه هور همچنین نقل می‌کند که یک مقام عثمانی بیان کرده است که بین سال‌های ۱۸۷۱ و ۱۸۹۴، ۱۳۰٬۰۰۰ سرباز عثمانی در حجاز و یمن دفن شده‌اند.

مارشال گالیپ، که در قرن نوزدهم به عنوان سرهنگ در یمن خدمت می‌کرد، می‌نویسد: «از آن‌جا که تحت ستاد کل کار می‌کردم، تمام اسناد ستاد کل به دست من می‌رسید. در این اسناد، فاصلهٔ وسیع و وحشتناکی بین سربازان تازه‌پیوسته و کسانی که جایگزین یا ناتوان شده بودند، مشاهده کردم… آن زمان یمن یک منطقهٔ جنگی دائمی بود.

«تعداد کسانی را که به جناح‌هایشان پیوستند یا به‌صورت انبوه بسیج و به‌دلیل شورش‌ها فرستاده شدند، با تعداد کسانی که زنده ماندند و به میهن بازگشتند، مقایسه کردم. نتیجه این بود که در بیست و دو سال گذشته، مجموعاً ۱۳۰٬۰۰۰ جوان آناتولی در بیابان‌های حجاز و یمن دفن شده‌اند.»

در سال ۲۰۱۱، رئیس‌جمهور ترکیه عبد‌الله گول قبرستان یادبود ترکی (Yemen‑Türk Şehitliği) را در صنعاء بازسازی و افتتاح کرد تا به یاد سربازان عثمانی که در کارزارهای یمنی کشته شدند، گرامی داشته باشد.

یک سال پس از آن، در سال ۲۰۱۲، حوثی‌ها بخشی از این یادبود را تخریب کردند.

این یادبود قرن‌ها نماد حضور عثمانی‌ها در یمن بوده است؛ حملهٔ عمدی به آن یادآور این است که حوثی‌ها کارزارهای عثمانی در یمن را چگونه به یاد می‌آورند.

این عمل پیام واضحی به آنکارا می‌داد که ترکیه را در یمن نپذیرند.

در مقاله‌ای در Politics Today، اهد یاسین ال‑تمیمی می‌گوید: «کتاب‌های درسی تاریخ که پس از سال ۱۹۶۲ تصویب شدند، تصویر مثبتی از امپراتوری عثمانی و حکومت آن بر یمن ارائه دادند. با این حال، این امر مانع از این نشد که حامیان زیدی‌گری موضع سخت‌گیرانه و افراطی خود نسبت به امپراتوری عثمانی را حفظ کنند.»

بدیهی است ترکیه یک قدرت نظامی قوی است و نفوذ آن در یمن نیز گسترده است.

این کشور موفقیت‌های نظامی چشمگیری در سوریه، لیبی و در مبارزه با شورشیان کردی در عراق به دست آورده است. حمایت نظامی آن از آذربایجان شاید عامل تعیین‌کننده در جنگ آن با ارمنستان بوده است.

اما یمن بازی کاملاً متفاوتی است.

اگر تاریخ را مرجع بگیریم، یمن که اغلب به «قبرستان عثمانی‌ها» توصیف می‌شود، می‌تواند دوباره به یک گل‌گود برای ترکیه تبدیل شود.

• سومیت اهلواّت (Sumit Ahlawat) بیش از یک دهه تجربه در رسانه‌های خبری دارد؛ او با Press Trust of India، Times Now، Zee News، Economic Times و Microsoft News همکاری کرده است. او مدرک کارشناسی ارشد رسانه‌های بین‌المللی و تاریخ مدرن را از دانشگاه شفیلد (University of Sheffield) در بریتانیا دریافت کرده است.