📌 چکیده
۲۱ سپتامبر، دولت منطقه‌ای کردستان عراق اعلام کرد که فرایند یکپارچهسازی و بازسازمان‌دهی نیروهای شبه‌نظامی پشمەرگه تحت نظارت وزارت امور پشمەرگه به‌پایان رسیده است. این اقدام، که پس از خروج نهایی نیروهای نظامی ایالات متحده از عراق انجام شد، هدف ایجاد نیرویی متحد برای مقابله با گروه‌های شبه‌نظامی همسو با ایران و جلوگیری از بازگشت داعش است. ایالات متحده همچنان از طریق آموزش، مشاوره و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات از پشمەرگه حمایت می‌کند و می‌خواهد با فشار دیپلماتیک بر احزاب کردستان، موانع داخلی یکپارچهسازی را رفع کند. در عین حال، چالش‌های سیاسی داخلی کردستان و مقاومت شبه‌نظامی‌های تحت حمایت ایران بر سر راه تثبیت ساختار جدید امنیتی باقی می‌ماند.
۲۱ سپتامبر، منطقه کردستان عراق رسماً اعلام کرد که تکمیل یکپارچهسازی و بازسازمان‌دهی طولانی‌مدت نیروهای شبه‌نظامی پشمەرگه تحت نظارت وزارت امور پشمەرگه (MoPA) انجام شده است.
پشمەرگه نیروهای مسلح کردستان هستند که ریشه‌شان به چریکان کرد بازمی‌گردد؛ این چریک‌ها در طول اکثر قرن بیستم به‌عنوان جبهه‌ای تقریباً متحد علیه دولت‌های متوالی عراقی می‌جنگیدند. پس از حملهٔ ۲۰۰۳، این نیروها هرگز به ارتش ملی کرد تبدیل نشدند؛ بلکه به دو نیروی حزبی جداگانه تقسیم شدند: اتحادیهٔ وطن‌پرستان کردستان (PUK) و حزب دمکرات کردستان (KDP)، که هر یک به یکی از جناح‌های سیاسی مسلط بر منطقه وابسته‌اند.
رهبران کرد این اعلام یکپارچهسازی را پیروزی تاریخی برای کردهای عراق می‌دانند. جالب است که این یکپارچهسازی نه روز پیش از خروج نهایی نیروهای نظامی ایالات متحده از عراق رخ داد.
این زمان‌بندی سؤال مهمی را برمی‌انگیزد: با کاهش حضور مستقیم نظامی ایالات متحده در عراق، چه معماری امنیتی باقی خواهد ماند؟
پشمەرگهٔ یکپارچه می‌تواند بخش کلیدی از پاسخ را فراهم کند.
از وابستگی به ائتلاف به شراکت امنیتی
ایالات متحده سال‌ها اصلاحات پشمەرگه را حمایت کرده است، عمدتاً به‌عنوان بخشی از حمایت ائتلاف بین‌المللی از مبارزهٔ کردها علیه داعش. یک تفاهم‌نامه بین وزارت دفاع ایالات متحده و دولت منطقه‌ای کردستان در سال ۲۰۲۲، نحوهٔ تبدیل پشمەرگه به شریک نظامی حرفه‌ای را تشریح کرد.
پشمەرگهٔ تازه یکپارچه می‌تواند در خط مقدم مقابله با شبه‌نظام‌های همسو با ایران و احتمال بازگشت داعش قرار گیرد. برای کردها، این ممکن است بخشی از منطق زمان‌بندی یکپارچهسازی باشد: پشمەرگهٔ پراکنده توانایی کمتری برای تحمل فشار نسبت به یک نیروی یکپارچه دارد.
نشانهٔ واضحی وجود ندارد که ایالات متحده اعلام ۲۱ سپتامبر را به‌عنوان بخشی از استراتژی خروج خود برنامه‌ریزی کرده باشد. اصلاحات پشمەرگه سال‌هاست که در حال اجراست. با این حال، این زمان‌بندی نادیده‌گیری‌ناپذیر است و مقایسهٔ همزمان این دو تحول منطقی به نظر می‌رسد.
برای ایالات متحده، پایان یک مأموریت نظامی به معنای رها کردن منافع خود در منطقه نیست، به‌ویژه در شرایط جنگ با ایران. منافع ایالات متحده در عراق به این صورت است: اول، جلوگیری از بازگشت داعش و جلوگیری از وسوسهٔ مداخلهٔ مجدد؛ دوم، مهار نفوذ ایران و جلوگیری از گسترش آن در نهادهای دولتی و گروه‌های مسلح عراق، به‌ویژه در حالی که تنش گستردهٔ ایالات متحده‑ایران همچنان ادامه دارد.
در آینده، برنامه این است که نهادهای عراقی و کردستان بار بیشتری را برای تأمین امنیت به عهده بگیرند. همزمان، ایالات متحده و شرکای اروپایی‌اش به شکل‌های دیگری از حمایت می‌پردازند: آموزش، مشاوره، به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات و کمک به نیروهای محلی برای تقویت توانمندی‌هایشان.
نیروهای پشمەرگه موقعیتی مناسب برای حمایت از منافع ایالات متحده دارند، به‌ویژه چون سرزمین منطقهٔ کردستان با ایران هم‌مرز است. سؤال واقعی این است که آیا اصلاح و یکپارچهسازی نیروهای پشمەرگه مطابق برنامه‌ای است که رهبران کردستان تحت نظارت ایالات متحده تعیین کرده‌اند یا تقسیمات داخلی کردها مانع شکل‌گیری یک ارتش متحد کردستان می‌شود.
آیا فرآیند یکپارچهسازی می‌تواند بر تقسیمات داخلی کردها غلبه کند؟