‏🔵 ۳/۳

داکا به راحتی نمی‌تواند حضور حسینه در هند را از سیاست‌های داخلی خود جدا کند؛ این کشور می‌خواهد دهلی واقعیت سیاسی جدید را بپذیرد. اما مسأله حسینه همچنان پرشورترین مسأله عاطفی و سیاسی بین این دو است.

هر دو همسایه به دنبال رابطه‌ای مبتنی بر منافع مشترک و متقابل هستند؛ اما هیچ‌یک نمی‌خواهد در قبال حسینه امتیازی بدهد تا سفر رحمان تسهیل شود. هر «تفاهمی» با هند در این زمینه رحمان را در داخل به اتهام تسلیم شدن معرض خطر می‌کند.

این موضوع دلیل امکان سفر رحمان در نوامبر است، اما قطعی نیست؛ چون پس از نوامبر، دسامبر می‌آید.

اگر فرض کنیم حسینه بازمی‌گردد، سؤال دیگری اجتناب‌ناپذیر می‌شود: امنیت او چه خواهد شد؟

اگر دولت رحمان او را بازداشت و متهم کند، به‌علاوه موظف به محافظت از اوست.

ممکن است او را مسئول سوءاستفاده‌های جدی سیاسی و حقوق بشر بداند؛ حتی می‌تواند سعی کند مسئولیت او را از طریق دادگاه‌ها ثابت کند. اما نمی‌تواند سرنوشت او را به دست یک قاتل، توده یا سازمان افراطی واگذار کند.

با توجه به چندین تلاش پیشین برای کشتن او، حسینه خود اعتراف کرده که در صورت بازگشت ممکن است با مرگ مواجه شود. دولت بنگلادش پاسخ داده است که او تحت حفاظت کامل امنیتی و حقوقی قرار خواهد گرفت.

جهان شاهد ترور نخست‌وزیر پیشین دیگری، بنظیر بوتو (Benazir Bhutto) از پاکستان در سال ۲۰۰۷ بود. این ما را یادآور می‌شود که حفاظت دولتی تهدید افراطی را از بین نمی‌برد؛ حتی شخصی با جایگاه سیاسی برجسته می‌تواند هدف باقی بماند، حتی اگر دولت رسماً متعهد به محافظت از او باشد.

نمی‌خواهیم زاویه‌بندی بنظیر را بیش از حد پیش ببریم؛ تاکنون هیچ نشانه‌ای از توطئه یا سرنوشت مشابه برای حسینه وجود ندارد. اما افراط‌گرایی مذهبی در بنگلادش ریشه‌های عمیقی دارد. این کشور همچنین در سال ۱۹۷۵ شاهد اعدام‌های داخل زندان بود؛ بنابراین تهدیدی برای جان حسینه نمی‌توان نادیده گرفت.

این وضعیت برای دولت رحمان پارادوکسی ایجاد می‌کند. این تنها یک حرکت سیاسی نسبت به مخالف نیست؛ محافظت از حسینه یک تعهد دولتی است.

در واقع این مسأله مهم است چون حسینه صرفاً یک نخست‌وزیر پیشین دیگر نیست. او دختر شیخ مجیب‌الرحمان (Sheik Mujibur Rahman) است و دهه‌ها در مرکز زندگی سیاسی بنگلادش قرار داشته. برای حامیانش نماد سنت سیاسی‌ای است که اکنون تحت حمله است؛ برای مخالفانش نماد دوره‌ای از حکومت استبدادی است که باید به آن پاسخ دهند.

اگر او بازگردد و محاکمه شود، بنگلادش قطعاً زیر ذره‌بین بین‌المللی خواهد بود. اگر دادگاه‌ها به‌صورت مسالمت‌آمیز و مطابق قانون برگزار شوند، دولت می‌تواند بگوید کشور مسیر قضایی را برگزیده است.

اگر او زندانی شود، دولت باید نشان دهد حبس بهانه‌ای برای انتقام سیاسی نیست.

و اگر با وجود حفاظت دولتی، او توسط افراطی‌ها کشته شود، پیامدهای سیاسی می‌تواند عظیم باشد — حتی اگر دولت خود هیچ‌گونه ارتباطی با ترور نداشته باشد.

حسینه می‌تواند به شهید تبدیل شود؛ آوامی لیگ (Awami League) که اکنون ممنوع شده می‌تواند نماد قدرتمند جدیدی به دست آورد. اعتبار دولت جدید ممکن است آسیب ببیند و سیاست‌های قبلاً قطبی‌شده بنگلادش خطرناک‌تر شود.

هر دو باید ملاحظات استراتژیک گسترده‌تر را در نظر بگیرند.

هند نمی‌تواند سیاست بنگلادشی خود را به‌طور کامل حول حسینه بسازد.

تقریباً شانزده سال حاکمیت او رابطهٔ نزدیکی بین دهلی نو و داکا ایجاد کرد، به‌ویژه در حوزهٔ امنیت و ارتباطات. اما دولت‌ها تغییر می‌کنند؛ هند باید با بنگلادشی که واقعاً وجود دارد، نه صرفاً بنگلادشی که می‌خواهد ببیند، سروکار داشته باشد.

این به معنای تعامل با دولت تاریق رحمان (Tarique Rahman) است؛ یعنی بازسازی تماس‌های سیاسی و احیای روابط اقتصادی و تجاری، و همچنین رسیدگی به امنیت مرزی، ارتباطات، منابع آب، منطقهٔ شمال‌شرقی و نفوذ رو به رشد چین. همچنین باید پذیرفت که بنگلادش جدید اولویت‌های سیاسی خاص خود را خواهد داشت.

اما عادی‌سازی به این معنا نیست که هند باید حسینه را فراموش کند، و نه این‌که بنگلادش مجبور به رها کردن درخواست عدالت خود شود.

شاید این دو کشور در نهایت بتوانند این پرسش‌ها را از هم جدا کنند.

تاریق رحمان می‌تواند به هند سفر کند.

رئیس (۲۰۱۶‑۲۰۲۲)، انجمن خبرنگاران مشترک‌المنافع (CJA)