📌 چکیده
در تابستان ۲۰۰۳ پادشاه عبدالله دوم اردن را «بین عراق و یک مکان سخت» توصیف کرد؛ اما پس از حملات حماس ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ اسرائیل در غزه، فشارهای امنیتی و اقتصادی برای کشور به‌مراتب سخت‌تر شد، به‌طوری‌که ایران بیش از ۲۵۰ موشک و پهپاد به سمت اردن شلیک کرد و سه نیروی آمریکایی کشته شد. این درگیری‌ها باعث افزایش هزینه‌های انرژی (حدود ۱۴۰ میلیون دلار در ماه)، سقوط شدید گردشگری (از ۷ میلیون گردشگر در ۲۰۲۵ به ۳٫۱ میلیون در نیمهٔ اول ۲۰۲۶) و فشار بر بیکاری جوانان (حدود ۳۹٪) و بدهی عمومی (۱۱۴٪ تولید داخلی) شد؛ در عین حال بندر عَقبه به‌عنوان مسیر تجاری جایگزین در اثر کاهش عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز تقویت شد و پروژه‌های زیرساختی بزرگ به‌ارزش چند میلیارد دلار به‌سرعت پیش می‌روند. دولت با کمپین گردشگری داخلی، توافق‌نامه‌های تجاری با آمریکا و امارات و حمایت‌های مالی بین‌المللی سعی دارد تاب‌آوری اقتصادی را حفظ کند.
در تابستان ۲۰۰۳، پادشاه عبدالله دوم در مصاحبه‌ای با بلومبرگ گفت اردن «بین عراق و یک مکان سخت» قرار دارد؛ این بازی کلامی برای توصیف محیط دشوار پادشاهی به مخاطبان آمریکایی بود، در حالی که جنگ عراق به رهبری ایالات متحده در شرق و مناقشه فلسطین‑اسرائیل که هنوز ادامه دارد در غرب، فشارهای شدیدی بر کشور وارد می‌کرد.
امروزه اردن با «مکانی بسیار سخت‌تر» روبه‌روست، به‌ویژه پس از حملات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل، جنگ خشن اسرائیل در غزه که بخش‌های وسیعی از این ناحیه را «قابل سکونت» نکرده و افزایش خشونت‌های مستوطنان علیه فلسطینیان در کرانه باختری. فشارهای اردن را تهدیدهای رو به رشد ناشی از حمایت جمهوری اسلامی ایران از شبه‌نظام‌ها در عراق و قاچاق مواد مخدر از جنوب سوریه نیز تشدید می‌کند. جنگ ایران در هفت ماه گذشته منطقه را در وضعیت عدم قطعیت دائمی نگه داشته است. دولت ایرانی بیش از ۲۵۰ موشک و پهپاد به سمت اردن شلیک کرده است — عمدتاً هدف این حملات حضور نظامی ایالات متحده و شهر بندری عقّابا، دروازه تجاری اصلی کشور، بوده است. به‌دلیل مشارکت امنیتی استراتژیک اردن با ایالات متحده و واکنش قوی نیروهای مسلح، اکثر این پرتاب‌ها رهگیری شدند و خسارت تا کنون کم بوده است. هیچ تلفات جوردنی گزارش نشده، اما سه نفر از نیروهای آمریکایی کشته شدند. اگرچه زخم‌های فیزیکی جنگ تا کنون محدود بوده، ضربات اقتصادی در حال انباشته شدن‌اند.
جنگ فشار بر اقتصاد اردن می‌آورد
قابل ذکر است که در مصاحبه بلومبرگ سال ۲۰۰۳، پادشاه عبدالله اظهار داشت: «اگر واقعاً می‌خواهیم اقتصادهای این منطقه شکوفا شوند و پیشرفت کنند، باید مسأله اسرائیل‑فلسطین را حل کنیم.» پیشرفت اقتصادی مبتنی بر ثبات، آن زمان برای پادشاه حشمیتی اولویت کلیدی بود و امروز نیز به‌عنوان یک ضرورت فوری، در حالی که اردن با پیامدهای جنگ ایران دست و پنجه نرم می‌کند، مطرح است.
تأثیرات زنجیره‌ای این درگیری بر جریان‌های جهانی انرژی و تجارت، فشار قابل‌توجهی بر بخش‌های کلیدی اقتصاد اردن وارد کرده و بار بر کشوری که ۹۶٪ نیازهای انرژی‌اش را وارد می‌کند، افزوده است.
افزایش قیمت نفت و تعلیق واردات گاز طبیعی از اسرائیل در آغاز جنگ، فشار مالی بر صورتحساب انرژی دولت را تشدید کرد. برآورد مقامات اردنی نشان می‌دهد که بالا رفتن قیمت‌های جهانی انرژی هزینه تولید برق را حدود ۱۴۰ میلیون دلار در ماه افزایش داده است — مبلغی قابل‌توجه برای بودجه دولتی حدود ۱۸٫۵ میلیارد دلار. این وضعیت شرکت ملی برق را وادار کرد تا در مارس برنامه‌های اضطراری خود را فعال کند و به سوخت‌های پشتیبان برای تولید برق روی آورد؛ روشی که نمی‌تواند به‌صورت نامحدود ادامه یابد. برای مدیریت اختلالات گاز، دولت به ذخایر دیزل و سوخت سنگین نیز تکیه کرد و در آوریل ۲۰۲۶ قیمت سوخت را ۱۱٪ افزایش داد. همانند آمریکایی‌ها، اردنی‌ها نیز در پمپ بنزین و سایر حوزه‌ها فشار مالی را حس می‌کنند؛ صورتحساب واردات انرژی و هزینه‌های بالای سوخت به سایر بخش‌های اقتصاد سرایت می‌کند.