📌 چکیده
جنگ بین ترامپ و ایران به هشت ماه رسیده و صادرات نفت غیرایرانی از خاورمیانه در سپتامبر حدود ۷۰ ٪ سطح پیش از جنگ کاهش یافته است؛ تولیدکنندگان هم‌پیمان با ایالات متحده روزانه حدود ۱۳ میلیون بشکه صادر می‌کنند، در حالی که ایران از ژوئیه قادر به عبور نفت خود از تنگه هرمز نیست. با این‌حال، قیمت نفت برنت بالای ۱۰۰ دلار و بنزین و دیزل در آمریکا به‌طور چشمگیری افزایش یافته‌اند و گروه هفت‌گانه اعلام کرده است که در چهار ماه آینده صد میلیون بشکه دیزل و نفت خام از ذخایر استراتژیک آزاد خواهد شد. مسیرهای جایگزین عبور نفت از دریای سرخ، مدیترانه و دریای عرب هزینه انتقال را از ۷ دلار به ۳۵ دلار در بشکه ارتقا داده و حملات ایرانی ۱۷ ٪ ظرفیت صادرات LNG قطر را از کار انداخته است؛ در نتیجه فشار اقتصادی جهانی ادامه دارد و هیچ نشانه‌ای مبنی بر تسلیم ایران از طریق تحریم‌ها وجود ندارد.
جنگ دونالد ترامپ با ایران به هشت ماه رسیده است؛ اما اخیراً خبر خوشی برای ایالات متحده به وجود آمده: خروج نفت از خاورمیانه، حداقل نفت غیرایرانی، بیش از هر زمان دیگری از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه به این درگیری وارد شدند، است.
آمار دقیق صادرات نفت مورد مناقشه است؛ بسیاری از تانکرها با خاموش کردن ردیاب‌هایشان از تنگه هرمز می‌گذرند، اما شرکت خصوصی Kpler برآورد کرد که در سپتامبر صادرات نفت خام کمی کمتر از ۷۰ ٪ سطح پیش از جنگ بوده است. تولیدکنندگان نفت عمدتاً هم‌پیمان با ایالات متحده حدود سیزده میلیون بشکه در روز صادر کردند که نسبت به نوزده میلیون بشکه در روز در فوریه کاهش یافته است. در مقابل، ایران از زمان اعمال محاصره توسط نیروی دریایی ایالات متحده در ژوئیه، قادر به عبور نفت خود از تنگه هرمز نبوده است.
این وضعیت باعث شد تا ترامپ به‌طور پیش‌بینی‌شده (و به‌طور پیش‌بینی‌شده اغراق‌آمیز) به خودنمایی بپردازد. رئیس‌جمهور هفته گذشته ادعا کرد که «ما تقریباً کنترل کامل بر این تنگه داریم»، «در چند روز اخیر نفت بیشتری از تنگه هرمز برداشتیم نسبت به هر زمان دیگری در تاریخ»، و اینکه ایالات متحده «به‌زودی» جنگ با ایران را خواهد برد. این غرور توسط برخی کارشناسانی که از جنگ حمایت می‌کردند، تأیید شد.
اما آیا این به معنای نزدیک شدن ایالات متحده به شکست ایران است؟ جهان در هفت ماه گذشته این حرف‌ها را از ترامپ و معاونانش بارها شنیده است که دیگر نمی‌توان به‌سختی به آن اعتبار داد. واقعیت پیچیده‌تر است: در حالی که افزایش صادرات نفت خبر خوشی است، دلیلی برای اینکه ایران مایل به پذیرش خواسته‌های بلندپروازانه ترامپ باشد، وجود ندارد؛ این خواسته‌ها شامل پایان برنامه‌های هسته‌ای و موشکی، قطع حمایت از جنبش‌های نیابتی در منطقه و حتی سرنگونی رژیم اسلامی است.
درک صحیح از تحولات اخیر ضروری است. اگر نفت این‌چنین به‌راحتی جریان دارد، چرا قیمت نفت برنت در جمعه هنوز بالای ۱۰۰ دلار در بشکه بود، یعنی حدود ۴۰ ٪ بیشتر از روز پیش از آغاز جنگ؟ متوسط قیمت یک گالن بنزین در ایالات متحده از ۲٫۹۸ دلار پیش از جنگ به ۴٫۴۷ دلار در هفته گذشته افزایش یافته است. قیمت دیزل حتی سریع‌تر صعود کرده: از ۳٫۷۵ دلار در گالن پیش از جنگ به ۶٫۵۲ دلار در هفته گذشته رسیده است؛ این افزایش نزدیک به ۷۵ ٪ است. این جهش‌های قیمتی فشار هزینه‌ای شدیدی ایجاد کرد که گروه هفت‌گانه در جمعه اعلام کرد در چهار ماه آینده صد میلیون بشکه دیزل و نفت خام از ذخایر استراتژیک خود آزاد خواهد کرد.
مشکل این است که تنگه هرمز همچنان مسیر خطرناکی برای تجارت باقی مانده؛ ایران به حمله به کشتی‌ها ادامه می‌دهد. ایالات متحده توانسته برخی کشتی‌ها را عبور دهد، اما تنها با استقرار گسترده و غیرقابل دوام نیروی دریایی که در حال حاضر شامل دو ناو هواپیمابر و تعداد زیادی کشتی دیگر است.
اما بخش عمدهٔ افزایش صادرات نه از این تنگه، بلکه از مسیرهای جایگزین عبوری از دریای سرخ، مدیترانه (از طریق کانال سوئز) و دریای عرب است. این مسیرهای جایگزین طولانی‌تر و گران‌تر از مسیر قبلی‌اند؛ روزنامه Wall Street Journal گزارش می‌دهد هزینه انتقال یک تانکر نفت از خاورمیانه به چین از ۷ دلار در بشکه پیش از جنگ به ۳۵ دلار امروز جهش کرده است.