تصور کنید اگر دنیا هیچ رنگ و صدایی نداشت، اگر طعم غذا متفاوت نبود یا گلها بویی نداشتند؛ چه حسی به شما دست داد؟!

بیایید این موضوع را از دید فلسفه ذهن و علوم شناختی(Cognitive Science) مورد بحث و بررسی قرار بدهیم:

جهان فیزیکی و «خصوصیات حسی» (Qualia) در واقع جهان بیرونی شامل ذرات، میدان‌ها، انرژی‌ها و قوانین فیزیکی است که این اجزا هیچ رنگ، بو، مزه یا صدایی «ذاتی» ندارند. مثلاً نور، تنها پرتوهای الکترومغناطیسی با طول موج‌های مشخص است. خودِ نور رنگ ندارد؛ رنگ فقط وقتی معنا پیدا می‌کند که چشم و مغز آن طول موج‌ها را دریافت و پردازش کنند. صدای واقعی هم لرزش‌های مکانیکی هواست؛ اما «شنیدن صدا» یعنی دریافت این لرزش‌ها توسط گوش و تبدیلش به سیگنال‌های عصبی و سپس پردازش در مغز. همینطور حس بو نتیجه‌یِ مولکول‌های بویایی در هوا است که وارد بینی شده و به گیرنده‌های بویایی روی مخاط بینی متصل می‌شوند. این گیرنده‌ها سیگنال‌هایی به بخش بویایی مغز (لوب پیشانی) می‌فرستند و مغز بوی خاص هر مولکول را شناسایی می‌کند. در ادامه می‌توان به حس مزه اشاره کرد که مولکول‌های غذا روی زبان به گیرنده‌های چشایی (طعم‌دهنده‌ها) متصل می‌شوند، این گیرنده‌ها اطلاعات را به مغز می‌فرستند و مغز طعم‌های اصلی مثل شیرین، ترش، شور، تلخ را تشخیص می‌دهد.

- مغز ما اطلاعات دریافتی از حس‌ها (بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی، لامسه) را تحلیل و تفسیر می‌کند و این تحلیل منجر به تجربه‌های ذهنی خاصی می‌شود که به آنها «خصوصیات حسی» یا «qualia» می‌گویند. به زبان ساده رنگ قرمز یا طعم شیرین، چیزهایی هستند که مغز برای ما «خلق» می‌کند و نتیجه پردازش اطلاعات حسی است.

- از نظر علم نوروفیزیولوژی، جهان «خودش» رنگ و بو و طعم ندارد، این‌ها مفاهیمی هستند که ذهن ما به داده‌های خام فیزیکی نسبت می‌دهد. این دیدگاه به نوعی «رئالیسم معرفتی» (Epistemological Realism) نزدیک است که می‌گوید جهان واقعی وجود دارد ولی آنچه ما تجربه می‌کنیم ساخته‌ی ذهن است. در فلسفه به این بحث «مسئله آگاهی» و «مسئله خصوصی بودن تجربه» گفته می‌شود.

- نتیجه گیری: جهان فیزیکی بدون حس‌های ما فاقد رنگ، بو، مزه و صدا است و این حس‌ها نتیجه پردازش اطلاعات توسط مغز هستند؛ پس چطور با وجود اینکه حس‌های روزمره ما صرفا نتیجه پردازش مغز ما هستند، برخی افراد تجربیات شخصی مانند دیدن جن و‌ روح را ملاک قرار می‌دهند تا برخی چیز های غیر واقعی را، واقعی جلوه دهند؟!

Epistemic Realism in Bradley and Early Moore” - Journal for the History of Analytical Philosophy

« Channel of science is for life »