جهان چگونه کار می کند؟ on Telegram: “در مورد مالاریا چه می دانید؟ علائم، درمان و پیشگ…”

در مورد مالاریا چه می دانید؟ علائم، درمان و پیشگیری

مالاریا یک بیماری حاد و مزمن است که با لرز، تب، کم‌خونی، اسپلنومگالی (بزرگ شدگی طحال) و گاهی اوقات عوارض شدید کشنده مشخص می‌گردد. ابن بیماری توسط تک‌یاخته‌ای از جنس پلاسمودیوم ایجاد می‌شود. چهار گونه پلاسمودیوم یعنی مالاریه، اُوال، ویواکس و فالسیپاروم، به طور طبیعی در انسان ایجاد بیماری می‌کند. و هر یک از انواع فوق، سوش‌های متعددی دارند. از مالاریا به عنوان تب جنگل یا پالودیسم نیز نام برده می‌شود. چرخهٔ تکاملی انگل‌های مالاریا در دو میزبان مختلف انجام می‌پذیرد. در مالاریای انسانی میزبان اصلی انگل، پشهٔ آنوفل ماده است و دورهٔ زندگی جنسی (اسپوروگونی) در بدن حشره طی می‌شود در حالی که انسان نقش میزبان واسط را دارد که دورهٔ زندگی غیرجنسی انگل (شیزوگونی) در بدن او انجام می‌گیرد. علاوه بر این، سلول های جنسی (گامتوسایت‌ها) نیز در بدن انسان بوجود می‌آیند (دورهٔ گامتوگونی).
1) دورهٔ اگزوژن یا اسپوروگونی (Anopheline phase): زمانی که پشهٔ آنوفل مناسب از خون یک بیمار مالاریایی که حاوی تعداد کافی گامتوسایت های نر و ماده (اشکال بالغ جنسی) باشد تغذیه کند، تعدادی انگل وارد بدن پشه میشوند.
در طی چند دقیقه از رسیدن گامتوسایت‌ها به داخل معدهٔ پشه، هر گامتوسایت نر تقسیم شده و 4 تا 8 سلول تاژک دار به نام مایکروگامت (گامت نر) ایجاد می‌کند. گامتوسایت ماده هم پس از تغییراتی به شکل ماکروگامت (گامت ماده) در می‌آید و برای باروری آماده می‌شود (پایان مرحلهٔ گامتوگونی). به دنبال نفوذ یک گامت نر در گامت ماده و گشنیده شدن آن، سلول تخم (زایگوت) حاصل و اسپوروگونی آغاز می‌گردد. به تدریج به طول تخم گشنیده شده افزوده و متحرک می‌شود که در این مرحله به آن اُاوکینت (کرم کوچک متحرک) گویند.
اُاوکینت به داخل دیوارهٔ معدهٔ پشهٔ آنوفل نفوذ می‌کند و در زیر پرده‌ای که معده را می‌پوشاند قرار می‌گیرد و سپس با تغییراتی تشکیل یک اُاوسیست را می‌دهد. در اثر تقسیمات مکرر و تدریجی هسته و سیتوپلاسم تعداد زیادی سلول های ظریف و دوکی‌شکل (اسپروزوایت) حاصل می‌شود. پارگی اُاوسیست نهایتاً اتفاق می‌افتد و اسپروزوایت‌های متحرک آزاد می‌شوند که تعداد آن‌ها ممکن است به چند صد تا چندین هزار بالغ شود. از راه حفرهٔ داخلی بدن حشره خود را به غدد بزاقی می‌رسانند و تا زمان تزریق به بدن انسان، غیرفعال باقی می‌مانند.
طول دورهٔ اگزوژن که دورهٔ نهفتگی نیز نامیده می‌شود، برحسب نوع پلاسمودیوم، حشرهٔ ناقل، دما و رطوبت محیط متفاوت است. در شرایط مناسب، پلاسمودیوم فالسیپاروم و ویواکس تکامل خود را در بدن پشه در مدت 7 تا 14 روز انجام می‌دهند. پلاسمودیوم اُوال چند روز بیشتر و پلاسمودیوم مالاریه به بیش از 3 هفته زمان نیاز دارد.
2) مرحلهٔ آندوژن یا شیزوگونی (Human phase): زمانی آغاز می‌گردد که با گزش یک پشهٔ آنوفل آلوده تعدادی اسپروزوایت وارد بدن انسان شود و خود شامل دو مرحلهٔ بافتی ( در کبد) و خونی (در داخل گلبول‌های سرخ) است.
الف) دورهٔ شیزوگونی: پس از گذشت حدود نیم ساعت از زمان گزش پشهٔ آنوفل، اسپروزوایت‌ها از خون محیطی ناپدید می‌شوند و پس از ورود در سیتوپلاسم سلول‌های پارانشیم کبدی، دورهٔ شیزوگونی بافتی آغاز می‌گردد. انگل پلاسمودیوم فالسیپاروم در کبد روز سوم بعد از تلقیح در بدن، قطری حدود 15 میکرون دارد. به تدریج تقسیمات هستهٔ آن شروع و بالاخره سیتوپلاسم نیز تقسیم می‌شود و در داخل سلول کبد تعداد زیادی مروزوایت (Merozoite) به‌وجود می‌آید. پس از حدود 6 روز که انگل بالغ می‌گردد، طویل‌ترین قطر آن حدود 60 میکرون است و حدود چهل هزار مروزوایت در آن وجود دارد. این مجموعه را شایزونت (Schizont) بافتی می‌نامند.
پس از آنکه شایزونت بافتی کاملاً رسید، سلول کبدی را پاره می‌کند و مروزوایت‌ها آزاد می‌شوند که این همزمان با مرحلهٔ رینگ (Ring stage) در گلبول‌های سرخ خون محیطی است. رشد اولیهٔ انگل در سلول های پارانشیم کبدی، مرحلهٔ قبل از گلبولی (پره‌اریتروسیتیک) است.
سرعت رشد و و برخی از ویژگی‌های مورفولوژیک انگل در کبد بر حسب نوع مالاریا متفاوت است. پلاسمودیوم ویواکس یک دورهٔ 8 روزه و شایزونت بافتی بالغ آن قطری در حدود 45 میکرون دارد و حاوی ده‌هزار مروزوایت است. پلاسمودیوم اُوال برای تکامل خود به 9 روز زمان نیاز دارد و شایزونت بالغ آن 50 تا 80 میکرون است و حدود پانزده هزار مروزوایت تولید می‌کند. زمان لازم برای رشد شایزونت بافتی بالغ در پلاسمودیوم مالاریه 15 روز است و بین 7500 تا 18600 مروزوایت ایجاد می‌کند.

ادامهٔ مطلب
-
«Channel of Science is for all»