... و ماتیک بر وزن تاجیک، سرخ‌عنصری را گویند که زنان از جهت آرایش رخسار و فزونی جمال بر لب کشند و گلگونی آن صد چندان کنند و در وجه تسمیه آن عقاید متفاوت است؛ گروهی گویند که ماتیک در اصل «مارتیکه» بوده و تیکه یا تکه خود در لغت جزء و قطعه را گویند و تسمیه‌ای که آورند اینکه دلبران را هلالین لب در اثر آغشتگی بدین عنصر سرخ‌فام، چونان قطعاتی از مار نمودار گردد.
ولیک این قول را چندان اعتباری نیست.
ماتیک به لب زده است و لب کرده چو مار
ماری که به‌جای سم به‌کامش شکر است
خوشبخت کسی که در نهان‌خانه عیش
هم‌صحبت این مار، به‌شام و سحر است
فرقه دیگر ماتیک را ترکیبی از «ماه_تیک» دانند و تیک مخفف تیکه است و چنین گوید که استعمال این شیء، وجاهت گلرخان به کمال رساند و هر زشت‌روی دیو‌منظر که لب بدین عنصر حمرا بیالاید کراهیتش مکتوم و وجاهتش حاصل آید، بدان‌پایه که در انظار به مثابه تکه ماه جلوه‌گر شود.
التّفاصیل، فریدون توللی، ص۳۰۷
🎀 @fetnehgarr