🔹سلسله یادداشت‌های «وطن‌ستیزی و دامن زدن به دو قطبیِ «دین-وطن» در افکار سید قطب با تکیه بر تفسیر فی ظلال القرآن» (۶)

🔸«مُشرکانِ مکّه» برتر از «وطن‌دوستانِ امروز»! | «وطن» و «وطن‌دوستی»؛ بُتِ دورانِ مدرن!/ بخش ۲ از ۲

1️⃣ استحاله‌ی مفاهیمِ مدرنِ سیاسی-اجتماعی به مفاهیم الهیاتی
قطب با استفاده از تعابیری چون «آلِهَة»، «أَصْنَاماً غَيْرَ مُجَسَّدَةٍ»، «يُنْذَرُ لَهَا الأَبْنَاءُ» و «يُضَحُّونَ لَهَا» به نوعی دست به یک استحاله‌ی مفهومی زده است؛ به شکلی که با پیوند زدن مفاهیمی چون «وطن‌» و «ملت» به الهیاتِ شرک و کفر، مفاهیم سیاسی- اجتماعی که در جهان مدرن بر اساسِ زیست‌بوم، تاریخ مشترک و قراردادهای اجتماعی تعریف می‌شوند را به ساحتِ الهیات و شرک وارد کرده است. در منطقِ قطب «وطن» صرفا هویت جمعی یا خاک نیست، بلکه «بُت»ی است که در برابر خداوند قد عَلَم کرده است. چنین نگرشی، دو‌قطبیِ «دین-وطن» را به بالا‌ترین سطوح خود می‌رساند.

2️⃣ ارزش‌زدایی از دفاع ملی و تحقیر فداکاری برای وطن
یکی از خروجی‌های بسیار خطر‌ناک تفکر قطب بر اساس این متن، شیوه‌ی نگرش وی به مساله‌ی جان‌فشانی در راه وطن است. او سربازانی را که برای دفاع از مرزهای کشورشان خون می‌دهند، به قربانیانی تشبیه می‌کند که در معابد برای بت‌ها قربانی می‌شدند. این نگرش، همان است که باعث شده تا به امروز گروه‌های بنیاد‌گرایِ سَلَفی-تکفیری ارزشی برای ارتش‌های ملی یا مدافعانِ مرزها قائل نباشند.

3️⃣ «مشرکانِ بُت‌پرست» برتر از «وطن‌دوستانِ مسلمان»!
سیّد قطب در مقایسه‌ای میان دو گروهِ «مشرکان قدیم» و «وطن‌دوستان» دوران جدید، گروه اول را بر گروه دوم برتری می‌دهد. استدلال او این است که مشرکانِ مکه بت‌ها را صرفاً شفیع می‌دانستند و خدا را همچنان در رأس می‌پنداشتند؛ اما ملی‌گرایان و وطن‌دوستانِ امروز، قوانین و منافعِ وطنِ خود را بر قوانینِ شریعت ترجیح می‌دهند. قطب با این قیاس، به مخاطبِ خود القا می‌کند که جامعه‌ی امروزی که مبتنی بر مرزهای ملی اداره می‌شود، از جوامعِ مشرکِ پیش از اسلام نیز گم‌راه‌تر و مشرک‌تر است. نکته‌ی حائز اهمیت آن است که بسیاری از ملی‌گرایان و وطن‌دوستانِ مخاطب قطب – چه در دوران حیات او و در مصر و چه پس از او – از مسلمانان بوده‌اند.

🔹بخش اول یادداشت (این‌جا)

🆔 @FarshidSharafi | فرشید شرفی