📝 دموکراسی واقعاً چیست؟ تعریفی با چاشنی تئوریک-اقتصادی (3/4)
✍ احسان موسوی


علاوه بر این، وجود ریسک‌ها و نااطمینانی‌ها، افراد را به سمتی سوق می‌دهد که نهادها و سازوکارهایی را برای مدیریت آنها و کاهش هزینه‌هایشان طراحی کنند (یا دست‌کم تلاش نمایند که چنین کنند). پیچیدگی روزافزون اقتصاد، همراه با عدم تقارن اطلاعاتی در آن که به پدیده‌هایی چون «کژمنشی» (Moral Hazard) و «کژگزینی» (Adverse Selection) می‌انجامد، از دیگر مسائلی است که افراد را متقاعد می‌کند سهم خود را در قدرت تثبیت کنند تا از منافعشان محافظت نمایند، ارزش‌های خود را در سیستم نهادینه کنند و مناقشات عمومی مربوط به چارچوب‌های حقوقیِ ناشی از پدیده‌های جدید در جامعه را حل‌وفصل نمایند.

اما این تمام داستان نیست. طبیعتاً با رشد و پیچیده‌تر شدن اقتصاد، حل چالش‌ها دشوارتر می‌شود و از این رو، افراد به دلیل تخصصی شدن امور، امکان مشارکت مستقیم در سیاست را از دست می‌دهند.

افزون بر این، دستیابی به اجماع برای یک جمعیت بسیار بزرگ تقریباً غیرممکن است. اینجاست که مفهوم «نمایندگی» برجسته می‌شود. همان‌طور که همه سهامداران یک شرکت نمی‌توانند شخصاً در تمام فرآیندهای شرکت حضور داشته باشند و درباره هر جزئیاتی تصمیم‌گیری کنند، اعضای جامعه نیز نمی‌توانند همیشه برای دستیابی به اجماع در مورد مسائل متعدد حاضر باشند.

این امر به‌ویژه از آن رو صادق است که این فرآیند مستلزم مبادلات و بده‌بستان میان افراد است؛ یعنی مردم باید بنشینند و درباره مسائل مختلف بحث کنند، از منافع و ارزش‌های خود دفاع نمایند و در ازای کسب امتیازات و منافع از دیگران، امتیازات و منافعی نیز به آن‌ها اعطا کنند، یا با یکدیگر به توافق برسند تا حل چالش‌های اجتماعی (مانند راهکارهای مربوط به اثرات جانبی) به زیان مطلق یک طرف و سود مطلق طرف دیگر ختم نشود و بتوان به یک نقطه میانی دست یافت و تنش‌ها را مدیریت کرد.

در نتیجه، افراد نمایندگانی را انتخاب می‌کنند تا این معاملات را از طرف آن‌ها انجام دهند. این نمایندگان صرفاً چهره‌های سیاسی نیستند؛ آن‌ها حتی می‌توانند انجمن‌ها و لابی‌گرانی باشند که به نیابت از انجمن‌ها وارد عرصه سیاست می‌شوند. به این ترتیب، هزینه دستیابی به توافق کاهش یافته و در نتیجه، احتمال تحقق آن افزایش می‌یابد.
البته چنین ترتیباتی خالی از هزینه نیست. در این شرایط، ما با مسئله «کارفرما-کارگزار» (Principal-Agent Problem) و تمام چالش‌های آن دست‌به‌گریبان هستیم.

سیاستمداران نیز افرادی در پی منافع شخصی خود هستند و اگر نتوان بر آن‌ها نظارت کرد، منافع کسانی را که قرار بود نمایندگی‌شان کنند، قربانی خواهند کرد. علاوه بر این، آن‌ها در درون ساختارهای قدرت، شبکه‌هایی برای خود تشکیل می‌دهند تا از منافع خود محافظت کنند و امتیازات بیشتری برای خود به دست آورند (حتی به قیمت قربانی کردن منافع کارفرمایشان).

☑ @ehsanmnotes