🔷‏ قواعد اخلاقی در بازار رو چه کسی وضع میکنه؟ ما در چه چارچوبی باید فعالیت کنیم؟

بیاید اول بفهمیم بازار چیه؟
خیلی ساده، بازار چیزی جز همین تعاملات داوطلبانه ما نیست.

ما آدم ها برای کسب چیزی که میخوایم وارد معامله میشیم. به طرف مقابل میگیم، من x رو میخوام که تو داری ‏و طرف مقابل هم میگه من y رو میخوام.

این y، امروزه همون پوله. (روایت های مختلفی درباره گذشته وجود داره که برخی میگن مبادله کالا به کالا هم داشتیم و برخی میگن هیچوقت barter وجود نداشته، که موضوع این یادداشت نیست)
خلاصه، دوطرف چانه میزنند تا نهایتا یک معامله جوش بخوره.

‏آنچه در این معامله دخیله و باعث میشه طرفین این معامله رو انجام بدن، ارزش‌های ذهنی آنهاست.

برای من کسب یک عدد نان در لحظه "الان" باارزشتر از 1000 تومن پول هست. پس حاضر خواهم بود این دو رو باهم مبادله کنم.
دیگری 1000 تومن برایش باارزشتر از نگه داشتن مالکیت این نان است، پس حاضر به فروش میشود.

چه چیزی این ارزش های ذهنی را تعیین میکند؟ فهم من از اتفاقات گذشته، فهم من از شرایط موجود در زمان حال و پیشبینی من از آینده

اگر من امروز این نان را بفروشم، آیا در آینده پشیمان میشم؟ مثلا چون میتونستم به قیمت خیلی بهتری بفروشم.

‏آیا امروز به این پول نیاز دارم؟ اگر نتونستم در آینده بفروشم چی؟ از گذشته به این دانش رسیدم که اگر نفروشم، این نان کپک خواهد زد.
به کی بفروشم؟ به هرکسی که پول بیشتری رو داد؟ تا کی صبر کنم برای پیشنهادات بهتر؟
یا به هرکسی که بیشتر ازش خوشم بیاد؟

‏این معامله ای که من دارم انجام میدم، چه تاثیری برروی آینده من خواهد گذاشت؟ آیا در روابطم با بقیه افراد، تاثیری میگذارد؟
مثلا اگر به کارمند شرکت x پیشنهاد کاری بهتر بدهم، روابط کاری من با شرکت x چگونه خواهد شد؟

فهم من از عرف جامعه و وضعیت موجود اینگونه هست که درنظر غالب افراد ‏معامله با آدم های سه چشم، کاری شیطانیه. پس آیا چیزی که در این معامله بدست میارم، ارزش دردسرهای بعد آنرا دارد؟

من در گذشته، از شخص مقابل دروغ شنیدم و خدمات مناسبی دریافت نکردم، آیا بهش بازهم اعتماد کنم؟

‏دوستی، شخصی را پیشنهاد کرده. آیا این شخص آنقدر برایم معتبر است که پیشنهادش را انجام دهم؟
و بسیاری سوالات دیگری که درواقع ما به هنگام تصمیم گیری برای ورود به یک معامله آنها را جواب میدهیم و پاسخشان برروی تصمیم ما اثر میگذارد.

🟠 اما اخلاق در این بازار کجاست؟

‏آنچه مشخص شد، اینه که بازار با ارزش‌های ذهنی ما کار میکنه. این ارزش‌ها همیشه موضوعات مالی نیستند. همیشه پرسش 1000 تومان در برابر یک عدد نان نیست.
فلان خواننده بخاطر مشکل اخلاقی که داشته، کنسرت هایش خالی میشوند. دیگری بخاطر موضع گیری سیاسی اش.

‏یک شرکت، با کمک انحصاری که بدست آورده، به مشتریان توجه نمیکند و باعث نارضایتی شده و اینجا فرصت ورود بازیگران و رقبای جدید است که مشکلات او را حل کنند.
شرکتی دیگر با رفتارهایی که در نظام ارزشی ما «بی اخلاقی» محسوب میشوند، موجب حذف سایر رقبا میگردد.

‏شما وقتی این را بدانید، به چنین شرکتی اعتماد میکنید؟ اگر انحصار دولتی نداشته باشد، از آن مثل گذشته سرویس خواهید گرفت؟ معمولا از سوی کارکنان و مشتریانش تحت فشار قرار خواهد گرفت. مجبور خواهد شد پاسخ دهد و یا اقدامی برای حل مساله کند.

‏آنها در این جامعه زندگی میکنند. آنها یعنی مدیران و کارکنان آن شرکت. هیچکدام از ما نمیتوانیم از عرف‌ها و سنت‌های جامعه و آنچه که در جامعه بعنوان ارزش اخلاقی غالب شده رها شویم.
اما امان از روزی که با اجبار قانون، انحصارهایی ایجاد میشوند که نمیتوان آنها را به راحتی کنار گذاشت.

‏درنظرم، اخلاق چیزی نیست که یک عده آنرا کشف کرده و به سایرین دیکته کنند. اخلاق ناشی از ارزش‌های ذهنی تک تک اعضای جامعه و توافقات میان آنهاست. در اینصورت، اجبار قانونی بابت چیزی که درنظر عده‌ای امر اخلاقی‌ست، چیزی جز دیکتاتوری نیست.

‏ما انسان‌ها با درنظر گرفتن شرایطمان، کنش میکنیم و در این کشمکش کنش‌های ماست که «چه چیزی، به چه شکلی باید باشد؟» کشف خواهد شد.

☑️ @ehsanmnotes