🖊 رگه‌های پوپولیسم در سیاست‌گذاری

👤 امیرحسین خالقی/ پژوهشگر توسعه

📝 آدام اسمیت در سخنی مشهور گفته است که حس خیرخواهی و بشردوستی قصاب و نانوا نیست که غذای ما را تامین می‌کنند، توجه آنها به نفع خودشان است که باعث این کار می‌شود. ما از صفات انسانی آنها سخن نمی‌گوییم، بلکه سخن از خودخواهی آنهاست.

❇️ ما نیازهای خود را با آنها در میان نمی‌گذاریم، بلکه مزایایی را که در این مبادله نصیبشان می‌شود، برایشان بر می‌شمریم. در واقع هیچ‌کس، به‌طور کلی، متکی به حس خیرخواهی همشهریان خود نیست، مگر گدایان. فیلسوف بزرگ بر این باور بود که انقلابی که در دوران او و پس از آن در تولید ثروت به وجود آمده است را باید مدیون دو صنف مختلف بدانیم که البته نیت هیچ‌یک خدمت به خلق نبود: از یک سو مالکان بزرگ که به دنبال ارضای حس تجمل‌پرستی کودکانه خود بودند و از سوی دیگر بازرگانان و صنعتگران که برای نفع شخصی خود تلاش می‌کردند.

❇️ این دسته دوم(بازرگانان و صنعتگران) که «هر جا یک شاهی پولی می‌دیدند به دنبال آن روان می‌شدند» تلاش می‌کردند که با برآوردن هوس‌های جنون آمیز دسته اول (مالکان ثروتمند) جیب خود را پرتر کنند. در واقع آنچه می‌توان از اسمیت بزرگ آموخت این است که تعقیب منافع شخصی و به اصطلاح «سودجویی» ویژگی اصلی انسان‌هاست، باید آن را به رسمیت شناخت و از قضا از طریق سازوکار بازار می‌تواند وضعیت همگان را بهبود بخشد.

❇️ این روزها می‌گویند عده‌ای «سودجو» با انبار کردن مایحتاج مردم به دنبال این‌ هستند که با بالا رفتن قیمت‌ها، کالای خود را عرضه کنند و سود کلانی به جیب بزنند. اهالی سیاست هم که به دنبال چنین فرصت‌هایی برای جلب محبوبیت می‌گردند، دست به کار راه انداختن ستاد و کمیسیون برای جلوگیری از تعدی به حق مردم می‌شوند تا با احتکار و اختفای کالاهای ضروری و پرمصرف مقابله کنند، البته از شهروند هم خواسته می‌شود اگر موردی دیدند گزارش دهند تا محتکران فرصت‌طلب به اشد مجازات برسند. مردم راضی، سیاستمدار راضی، خدا هم راضی! اما مگر انتظار دیگری داشتیم؟

❇️ در واقع این قبیل اقدامات مبارزه با گرانی و احتکار که با بهانه‌های در ظاهر انسانی هم توجیه می‌شود، در واقع یک حرکت پوپولیستی محض برای ندیدن بی‌تدبیری‌های اهالی سیاست! خطاست اگر منطق سیاسی پشت مبارزه با احتکار و گرانی را نبینیم.

❇️ اهالی کسب و کار هم بنا به منطق اقتصادی به دنبال حفظ ثروت خود هستند؛ نمی‌توان در مواقع بحران انتظار داشت منطقی که آنها را در کسب وکارشان تا اینجا موفق کرده است، رها کنند. آنها در پی این‌ هستند که بتوانند با عایدی حاصل از فروش کالاهای خود، دست‌کم   معادل آنها را دوباره خریداری یا تولید کنند.

❇️ حال در میانه بحران و خشم عمومی، اهالی سیاست که اغلب شوک‌های ناگهانی به اقتصاد از بی‌تدبیری آنها ناشی شده است، برای آرام کردن فضا دنبال قربانی می‌گردند. به جای سیاست‌های نادرست سیاسیون، انگشت اتهام به سوی فعالان اقتصادی گرفته می‌شود که با «سودجویی» مایحتاج مردم را انبار کرده‌اند؛ وقتی هم محتکر از خدا بی خبر تنبیه شود، افکار عمومی تسکین می‌یابد. در واقع جای متهم اصلی با دیگری عوض می‌شود.

✳️ اقتصاد که راه خود را می‌رود و منطق خودش را دارد و اگر به حال خود گذاشته شود خود را تنظیم می‌کند؛ ولی اگر با مداخله‌های بیجا این توان سازگاری‌اش را از بین ببریم؛ بدیهی است که کار عیب می‌کند؛ حالا برای جبران این ناکامی دیگری را تنبیه کنیم، نامی جز سیاسی بازی ندارد.

☑️ @ehsanmnotes