به‌نظر رمون آرون در کتاب صلح و جنگ میان ملت‌ها، شناخت ماهیت یک رژیم سیاسی یا فرهنگ سیاسی خاص برای قضاوت صحیح درباره‌ی نحوه‌ی عملکرد آن ضروری است. به‌نظر میٰرسد بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران و اساتید دانشگاه‌های حتی تراز اول دنیا، ایده‌ها و رهنمودهای دانشمندانی چون آرون را فراموش کرده‌اند. برای مثال آرون بارها استدلال می‌کرد که سیاست خارجی اتحاد جماهیر شوروی عمدتاً جهت‌گیری خود را از ایدئولوژی می‌گرفت. آیا بهتر نیست در مواجهه با یکی از ایدئولوژیک‌ترین نظام‌های سیاسی در نیم قرن اخیر مواجهه‌ای اینچنین داشته باشیم؟!

چند سال بعد مترجم انگلیسی این اثر آرون در مقدمه‌ای بر آن می‌نویسد: «تا زمانی که رژیم اصول مارکسیستی-لنینیستی را پذیرفته بود، تنها به دنبال صلحی تاکتیکی با جوامع لیبرال دموکراتیک بود. روسیه پسا-کمونیستی، با تمام دشواری‌ها و فساد ظاهراً نهادینه‌اش، در عرصه جهانی بسیار متفاوت از یک دولتِ همچنان کمونیستی عمل کرده است. نادیده گرفتن چنین تفاوت‌هایی در رژیم‌ها، دستاوردهای ممکنِ قضاوت سیاسی در روابط بین‌الملل را پنهان می‌ساخت.»

از چنین چشم‌اندازی است که سرنوشت تیره‌وتار دست‌کم یک دهه‌ی اخیر ایران را که زیر ویرانه‌های اقتصادی و اکنون جنگ درحال فروپاشی است را می‌توان بهتر فهم کرد و توضیح داد؛ و به‌جای توجیه آن به دلایل شخصی و غیرمستند، این مسأله را به صراحت بیان کرد که این نظام سیاسی هرگز به‌دنبال آشتی و صلح و روابط همه‌جانبه با تمامی کشورها و ملت‌های جهان نبوده است. آن‌هم روابطی که تنها و تنها منافع ملی را تأمین کند و نه منافع عده‌ای خاص آن‌هم بر مبنای ایدئولوژی همان عده‌ی خاص. از این‌روست که نظام سیاسی کنونی هرگونه صلح، مذاکره و توافق را تنها یک تاکتیک برای عبور از بحران‌هایش در نظر می‌گیرد تا یک استراتژی برای تأمین منافع ملی کشور و توسعه و آبادانی ایران. در سیاست‌داخلی نیز همینگونه بوده است. ج.ا انتخابات و حتی تأیید صلاحیت فلان کس برای گرم کردن اجاق انتخابات، و آزاد گذاشتن زنان در پوشش و حجاب، و اساساً هرگونه سازش و مصالحه و واگذاری حقوق و آزادی‌ها، همه و همه برایش صرفاً یک ابزار تاکتیکی برای رسیدن به اهداف و خصوصاً عبور از بحران بوده است.
از این‌روست که اگر امروز تنها چند روز یا چند ساعت با ویرانی بیشتر کشور و زیرساخت‌هایش مواجهیم، به همین دلیل است که ایدئولوژی ایجاب می‌کند. شعارها یا به‌تعبیر ولی‌نصر اصولی همچون «استقلال» و «دموکراسی» و «اسلام» نیز همه باید در خدمت ایدئولوژی باشند و مرزها و تعاریف هریک را همین ایدئولوژی تعیین می‌کند نه آنچه مورد توافق عموم مردم یا عقل سلیم است.

۲مرداد ۱۴۰۵

@EhsaneAzizi