چرا «پهلوی برمی‌گرده»؟!
ایران و پارادوکس آزادی و توسعه (بخش دوم)

4. به‌نظرم کانونی‌ترین مسأله و گرفتاری ایران هنوز همان است که جنبش مشروطیت را پدید آورد: مدرنیزاسیون. مدرن شدن جامعه یعنی زیستن انسان‌ها در رفاه مادی و برخورداری کشور و مردم از امکانات و زیرساخت‌های مدرن. یعنی امکان برخورداری تمامی جامعه از اشکال مختلفی از آزادی. این مدرنیزاسیون در بهترین حالت آزادی و توسعه را همزمان با یکدیگر در خود دارد اما ایران با انواع اشکال آن فاصله‌هایی دارد. ایران امروز بدون تحقق هیچ‌یک، بدون پذیرش هر دوی این مفاهیم و ایده‌ها، هیچ‌یک را تجربه نخواهد کرد. جمهوری اسلامی شرایطی را رقم زد که ایران امروز با تمام مصائب، عطش هر دو را دارد و آزادی در گرو توسعه و توسعه در گرو آزادی است.

5. در غیاب هیچ شکلی از آزادی سیاسی و فعالیت و وجود احزاب، در غیاب هیچ نیروی آزادی‌خواه، در غیاب هیچ نیروی سیاسی و اجتماعی لیبرال، در غیاب هیچ عقبه‌ای از تشکل‌ها و احزاب و طیف وسیعی از گرایش‌های چپ و راست از لیبرال دموکرات تا سوسیال دموکرات، و در نبود هیچ‌ سطحی از آزادی‌های سیاسی و زیر سایه‌ی شدیدترین سرکوب‌ها، چگونه می‌توان انتظار داشت که ما فردای جمهوری اسلامی هم به توسعه برسیم و هم به آزادی؟! به‌نظرم فردای جمهوری اسلامی، تقریباً قطعی است که یکی را باید به نفع دیگری اولویت قرار دهیم. این بزرگترین و پیچیده‌ترین شرایط پارادوکسیکالی است که یک جامعه می‌تواند در آن قرار بگیرد. این به آن معناست که ما آنقدر مدرن شده‌ایم و آنقدر مدنیت داریم که خواهان جامعه‌ی آزاد با هدف رقابت سیاسی در جهت منافع ایران هستیم اما از ابزارها و شرایط و امکان‌های آن برخوردار نیستیم؛ و همزمان آنقدر از ریل توسعه دور افتاده‌ایم که بدون وجود (دست‌کم) حدی از آزادی امکان دستیابی به توسعه را نداریم. طرفداران جریان پادشاهی‌خواه و اقبال عمومی از رضا پهلوی نیز شامل هر دوی این وجوه در شخصیت و شعارهای او و عقبه‌ی خانوادگی‌اش است: حافظه‌ی تاریخی ایرانیان دوران رشد و رونق اقتصادی و توسعه و آبادانی ایران در آن دوران را در ذهن دارد و هم‌زمان می‌تواند با کمک او (دست‌کم در شعارها)، از ویژگی‌ها و آرمان‌ها و مختصات یک جامعه‌ی آزاد مدرن سخن بگوید. نام خاندان پهلوی اکنون نوستالژی توسعه و نام رضا پهلوی به عنوان آخرین بازمانده‌ی آن مسیر با تمام کاستی‌هایش، جاده‌صاف کن آزادی‌اند. «پهلوی برمی‌گرده» از این‌رو قابل تحقق است که عموم مردم نسبت به تنها آلترناتیو موجودِ واقعی که برای نخستین‌بار امکان و توان بسیج مردمی را نشان داد، چشم دوخته‌اند. چه ما خوشمان بیاید، چه بدمان بیاید!

۱ اسفند ۱۴۰۴

#پاینده_ایران

@EhsaneAzizi