✳️ مروری بر نظریه‌های عدالت؛ با هدف برداشتن گامی به سوی ایرانی آزاد‌تر (قسمت بیست و یکم) فصل اول: نظریه عدالت رالز، 1-2) موضوع عدالت؛ ساختار اساسی جامعه

✅ در رابطه با این بند از نظرات رالز، چند نکته قابل ذکر است. اولاً همان‌طور که رالز اشاره می‌کند، گرچه عادلانه یا ناعادلانه بودن می‌تواند صفت بسیاری از امور باشد؛ اما رالز به دلیل اهمیت ساختار اساسی جامعه یا نهادهای اصلی آن، در نظریه عدالت خود، بر عادلانه بودن چنین نهادهایی متمرکز شد. البته از این نمی‌توان نتیجه گرفت که عدالت به معنای یک صفت فردی اهمیتی ندارد زیرا همان‌طور که اشاره شد، به نظر می‌رسد که ایجاد، حفظ و تحکیم نهادهای عادلانه یا ناعادلانه، محصول یک «نظم خودجوش نامقصود و ناآگاهانه» نیست؛ بلکه محصول باور افراد به چنین نهادهایی و مبارزه فردی و جمعی در جهت تحکیم آن‌هاست. به عبارت دیگر، اگر بخش قابل توجهی از افراد یک جامعه با تلاش پیگیرانه خود، به دنبال تحقق یک ساختار اساسی عادلانه برای جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند نباشند، چگونه می‌توان انتظار داشت که چنین ساختاری محقق شود؟

✅ ثانیاً رالز نه تنها عدالت را در مقابل آزادی، بازارهای رقابتی و مالکیت خصوصی وسایل تولید قرار نمی‌دهد؛ بلکه همان طور که به تفصیل در کتابش بحث می‌کند، «حمایت قانونی از آزادی اندیشه و آزادی وجدان، بازارهای رقابتی، مالکیت خصوصی در وسایل تولید» را از ارکان نظریه عدالت پیشنهادی خود می‌داند.

✅ ثالثاً گرچه رالز، عدالت را نخستین فضیلت نهادهای اجتماعی می‌داند و معتقد است که می‌توان طبق اصول عدالت پیشنهادی‌اش، ساختار اساسی جامعه را به نحوی عادلانه شکل داد؛ ولی تلاش برای تحقق چنین ساختاری را هدف نهایی زندگی نمی‌داند؛ بلکه معتقد است که وجود چنین ساختاری، شرایطی را فراهم می‌کند تا هر فرد بر مبنای درکی که از خیر خود دارد، اهدافش را در زندگی دنبال کند.

✅ با این توضیحات می‌توان به روش رالز برای صورت‌بندی اصول عدالت به مثابه انصاف که مبتنی بر آموزه قرارداد اجتماعی است پرداخت؛ اما چون این آموزه با ایده‌های مهم دولت، ملت و ملی‌گرایی که در ابتدای این فصل به آن‌ها اشاره شد، مربوط است، لازم است قبل از آن، به این ایده‌های مهم پرداخته شود.