سس‌سیز قالان نثریمیز: سوچ کیمده‌دیر؟
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi

بو سورونو سوروشمازدان اؤنجه، سوروشدوغوموز سوالین اؤزو اوزرینده بیر آن دایاناق. ایران تورک‌لری ادبی اثر یاراتماقدا باشاریلی اولماییبلار دئدیکده، بیز کیمی متهم سالیریق؟ دوشونجه‌نین اؤزونو مو، یوخسا او دوشونجه‌یه ائو تیکمه‌یه هئچ واخت ایجازه وئریلمه‌ین بیر تاریخی می؟ سقراط آتئنا بازاریندا سن دوغرودان‌می بیلیرسن؟ دئیه سوروشاندا، اونون آماجی جاواب آلماق دئییلدی، سوالین اؤزونو یئنیدن دوغورماق ایدی. من ده بورادا همین یولدان چیخیرام: قبول ائتمزدن اؤنجه سورغولاماق.
بیزیم شعریمیز واردیر، هم ده نه شعر! اؤرنه‌یین شهریارین حیدربابایا سلام اثری بیر میللتین دوداقلاریندا اؤز-اؤزونه یاشادی؛ مطبعه‌سیز، رسمی ایجازه‌سیز، حتی بعضن کاغیذسیز؛ آغیزدان آغیزا، اورکدن اوره‌یه. نییه؟ چونکی شعر ائو ایسته‌میر؛ او یاددا قالماق اوچون یازیلیر، حافیظه‌نین اؤزونو مطبعه کیمی ایشلده بیلیر. آنجاق رومان بئله دئییل. رومان تک بیر فردین ایمضاسی ساییلمیر، او بیر معمارلیق‌دیر. اوخوجو کوتله‌سی ایسته‌ییر، نشریات‌خانا ایسته‌ییر، تنقیدچی ایسته‌ییر و هامیسیندان اؤنجه و اؤنملی، زامان ایسته‌ییر: بیر نسیلین باشلادیغینی او بیری نسیلین داوام ائتدیره بیلمه‌سی اوچون کسیلمه‌میش بیر زامان. بیزه بو زامان هئچ واخت وئریلمه‌دی. ۱۹۲۵-دن سونرا مکتبلریمیز باغلاندی، مطبوعاتیمیز سوسدو و هر نسیل صیفردان آمما اؤز دیلینده یوخ، باشقاسینین دیلینده باشلاماغا مجبور ائدیلدی.
میرزه جلیلین طالعی بونو لاپ آیدین گؤستریر. او، موللا نصرالدینی ۱۹۲۱-ده تبریزه داشیدی؛ بیزیم توپراغیمیزا، بیزیم ائوه. آنجاق بیر ایل کئچمه‌دن، همین ائوده اونا یئر تاپیلمادی؛ ژورنال یئنیدن تیفلیسه، سونرا باکی‌یا قاچمالی اولدو. باکیدا ایسه هر نه قدر سووئت ظولمو آغیر اولسا دا تورک دیلینده مکتب وار ایدی، نشریات‌خانا وار ایدی، یازیچیلار ایتتیفاقی وار ایدی. اورادا رومان بؤیویه بیلدی: میرزه ایبراهیموف، سونرا آنار، ائلچین، کامال عبدالله، اسماعیل شیخلی و ... یاشادیقلاری دمیر قفسده اولسا دا، لاپ آزی اؤز دیل‌لرینده بیر قفس ایدی. بیزده ایسه هئچ قفس یوخویدو. سورگونلوک وار ایدی، اؤز ائویندن سورگونلوک.
بو، ذهنین ده بؤلونمه‌سی دئمک‌دیر. اؤز آنا دیلینده مکتبه گئتمه‌ین بیر یازار، اوزون بیر رومانین معمارلیغینی باشقا بیر دیلده اؤیره‌نیر. تورک دیلی اونا تکجه آنا لایلاسی‌نین، سئوگی‌نین، یاسین دیلی اولاراق قالیر؛ آنجاق او دیل هئچ واخت بو معمارلیغی قورماق اوچون ایشله‌دیلمیر. بابیل قولله‌سینده تانری دیل‌لری قاریشدیراندا، ائل‌لری بیر-بیریندن آییردی؛ بورادا ایسه دیل‌لری قاریشدیران حاکیم‌لر ایدی و مقصد آییرماق دئییل، سیلمک ایدی.
بس بیزیم آیدینلاریمیز نه ائتدی؟ گرامشی اورگانیک آیدین دئینده، اؤز خالقینین ایچیندن چیخان، اونون اؤز مؤسسه‌لرینده کؤک سالان بیر طبقه‌دن دانیشیردی. بیزیم آیدینلاریمیز ایسه دؤنه-دؤنه تهرانین بؤیوک حرکاتلارینا قاریشدیلار؛ مشروطه‌چیلیگه، توده‌یه، ایصلاحاتا، اؤز مطبوعاتینی، اؤز تنقید عنعنه‌سینی قورماق فورصتی تاپمادان. بیر-ایکی پنجره آچیلدی ۴۶-۴۵ ایل‌لرینده فرقه مطبوعاتی، سونرا ۱۹۷۹-دان وارلیق سونرالار دیلمانج و داها سونرالار آز زامان آکتیو اولابیلن درگی‌لر، آنجاق هر دفعه یا باغلاندیلار یا تکجه نفس آلماغا یئتدی‌لر، کؤک سالماغا یوخ.

دونیا ادبیاتینا بیر گؤز آتساق هر یوکسه‌لن ادبیات، اونو گؤرن بیر مرکزه احتیاجی اولوب، لاتین آمریکا رومانی اوچون پاریس، تورک رومانی اوچون ایستانبول، قوزئی آذربایجان نثری اوچون باکی. بیزیم ایسه بئله بیر مرکزیمیز اولمادی: تبریز دیل‌سیز ایدی، تهران دوشمن، باکی یاریم عصر باغلی سرحد، ایستانبول ایسه دیلجه و سیاستجه اوزاق. ایکی‌قات چئوره‌ده قالدیق. نه مرکزین گؤزونه گؤروندوک، نه ده دونیانین.
آنجاق بو، سون طالع یازیسی دئییل. بو، ایتمیش بیر ایستعدادین ماتم‌نامه‌سینی یازماق دا دئییل؛ ایتمیش بیر ایسکله‌نین دیاقنوزونو قویماق‌دیر. بوگون اینترنت واسیطه‌سیله یاییلان هر بیر استاتوس حددینده پایلاشیلان یازی سوسوزلوقدان جان وئرمکده اولان گؤده‌یه حیات بخش ائدن سو دامجیسی قدر اؤنملی‌دیر. بیزیم ایشیمیز یازارلاریمیزی ایندیکی وار اولان قیسیرلیقدا متهم سالماق دئییل؛ ایشیمیز اونلارین سؤزونون کؤک سالا بیله‌جه‌یی بیر تورپاق حاضیرلاماق‌دیر.
--------------
https://t.me/kitabtanitimi