🪑
شاعیر روحونون پاییزلاشماسی
(مرتضی مجدفرین بیر حکایه‌جیی‌نین آچیقلاماسی)

حکایه‌جیک:

اوزاقلاردا قالمیش بیر پاییز گئجه‌سی‌نین سونو – آذر آیی
گئجه کسدی ساخلایان شاعرین خزانی.

(مرتضی مجدفر، قارا دوواق، ص 20)

باشقا بیر یئرده ده یازمیشام «آذر آیی»، حبیب ساهیر کیمی شاعیره کدرلی، فاجعه‌لی اولسا دا، منیم اوچون «تورشا-شیرین» آی‌دیر. منده‌کی بو دویغو حبیب ساهیر قدر رئال اولمادیغینی دا آنلاییرام. چونکی حبیب ساهیر تام فاجعه‌‌نین اورتاسیندایدی. اؤزو بونو یاشامیشدی.

مرتضی مجدفر «حکایه‌جیک» ژانری اوستاسی‌دیر. بورادا بو ژانرین ماهیتینه گیریشمه‌یه‌جه‌یم. ماراقلانانلار، مرتضی مجدفرین «قارا دوواق» کیتابی‌نین اؤنسؤزونه، و بو یازارین «تحکیه قورولوشو» کیتابینا مراجعت ائده بیلرلر.
حکایه‌جیک یوخاریدا وورغولادیغیم «تورشا-شیرین» دویغونو آنیمسادیر. جمعی بیر جمله اولسا دا، بؤیوک دویغوسال (عاطفی) و فلسفی-اجتماعی یوک داشییر. تاریخی و اجتماعی قورولوش، اثرین داخیلینده گؤرونمز شکیلده یاشاییر. کیچیک جومله‌ده دویغو تاریخی‌لشیر، تاریخ ایسه، بوتون زامان آخارینا یاییلیر. اثر معین دؤورون بدیعی، تاریخی و ایدئولوژی ایزلرینی داشییر. اونون تأثیر گوجو دانیشیلانلاردان یوخ، سوسدورولانلاردان دوغور. یعنی اثرین گیزلی قاتلاریندان. اؤزونده بیرباشا ایفاده‌دن کناردا معنا قاتلاری یارادیر. عینی ایله حکایه‌جیین شاعیر اوبرازی کیمی، سوسدورولموش دوروم هر نه‌یی آچیقلاییر.

حکایه‌جیک، یوزومون قارشیسینی باغلاماییبدیر. یوزوم آچیق‌لیغی وار. فرقلی اوخوجولارین، مختلیف معنالار چیخارا بیلمه‌سی اوچون آچیق‌دیر. هر اوخوجو، سوسدورولان، یازیلمایان فضالاری دولدورا بیلر. سوسدورولموش آنلار، مینیمال دیل، دویغو و سوکوت، سؤز و ایفاده‌نین وارلیغی و حضورو ایله معنانی اوخوجو بئینینده چوخالدیر. ایفاده‌نین گیزلندییی یئرده، اوخوجو معنا یارادیر. گیزلی قاتلارین آراسیندان چوخالان معنا اوخوجویا دا آرخایینلیق وئریر.

گوج اوندادیرکی، حکایه‌جیک «حادثه» اوزره قورولمور. حادثه دانیشیلمیر، دویغونون اؤزو دانیشیر. بو دویغو اوچون نه قدر سوژئت و حادثه‌لر یاراتماق اولار. یازیچی بونلارین هامیسینی دویغونون آلت قاتلاریندا گیزلتمیش. اوخوجو، اونلاری چیخاراراق «حادثه» یاراتمالیدیر حکایه‌جیکده.

بورادا شاعرین حیاتیندا کئچمیشده قالمیش بیر پاییز گئجه‌سی خاطیرلانیر. بو ایز، سیرادان تقویم منطیقی ایله دئییل، بونلار حیسلرین تقویمی ایله سیرالانیر. بونونلا یازیچی‌نین کاراکتئری ده اوبرازلاشیر. اونا وئریلن خاراکتئرلرله اونون اوبرازینی بوتؤو بیر اوبراز کیمی منیمسه‌ییریک.

«پاییز» و «آذر آیی» موتیوی: سئوگی‌نین بیتمه‌سی، حیات ائنئرژیسی‌نین آزالماسی، واختین کئچمه‌سی و دؤنوشسوزلویو کیمی موضوعلاری چاغیریر. «گئجه‌کسدی ساخلایان شاعرین خزانی» (گئجه‌نی اویاق قالان شاعیرین خزانی) ایفاده‌سی ایسه شاعر اوبرازی‌نین اؤز ایچینده‌کی پاییزی، یعنی روح دوشکونلویونو، نیسگیلینی سیمبولیزه ائدیر. بورادا خارجی طبیعت صحنه‌سی، داخیلی روحی وضعیتله اویغونلوق یارادیر.

حکایه‌جیکده زامان و مکان دا ییغجامدیر. مثلا زامانی ایکی دؤنگه‌ده گؤرمک اولور:

1.خارجی زامان: پاییز گئجه‌سی‌نین سونو
2.داخیلی زامان: شاعرین ایچینده کسیلن گئجه، بیتمه‌ین پاییز

خارجی زاماندا گئجه، سونا چاتیر. پاییز دا بیتیر. داخیلی زامان ایسه، شاعیر اوبرازیندا سونا چاتمیر. شاعیرین خزانی داوام ائدیر. بو زامانلارین اویغونسوزلوغو اثرین دراماتیزمینی یارادیر. زامان هم کئچمیش، هم گله‌جکده موجوددور؛ کئچمیشده قالمیش زامان یالنیز خاطره‌ده یاشاییر، آنجاق اونون دویغوسال تأثیری هله ده بیتمه‌میش اولا بیلر. یعنی واخت بیتیر، کدر ایسه سورور. گئجه‌نین، فیزیکی سونو وار، آنجاق شاعر اوبرازی‌نین ایچینده‌کی گئجه –خصوصی‌لشمیش کدر گئجه‌سی‌- سونا چاتمیر.

سئچیلن کلمه‌لر و او کلمه‌لرین سیمبولیزه ائتدییی معنالار دا درین حزون و نیسگیلی اوخوجویا اؤتورور.
پاییز: آیریلیق، اومیدسیزلیک، سونلوق، روحون «اؤلومه یاخین» مرحله‌سینی؛ گئجه: یالنیزلیق، اؤزونه قاپانما، شعورون درین قاتلارینی؛ اوزاقلاردا قالماق کئچمیشین ال‌چاتمازلیغی و ایتکینی سیمبولیزه ائدیر. «شاعرین خزانی» ایسه: شاعرین روحونون پاییزلاشماسینی ایفاده ائدیر.
نثر شعرسل ریتم قازانیر. حکایه‌جیین متنینده مینیاتور شعرسل‌لیک وار: فورما، سوژئت، ایفاده‌لر و ان اساسی حکایه‌جیکده اولان «قورغو=طرح» سیخ و ییغجام‌دیر. متنه یوکله‌نن استعاره یوکسک‌دیر. مجاز، رئاللیغین یئرینی توتور، فاکت یوخ، دویغو وار. دویغوسال دئییل، واراولوشسال کدر ایفاده اولونور.

همت شهبازی
موغان - ۱۴۰۴/۹/۲۱

قایناق: ایشیق سایتی

https://t.me/dusharge1