🪑
«اوچ طرز سیاست» اثرینده
تورکچولوک نظریه‌سی
.

یوسف آغ‌چورا(آقچورا)نین «اوچ طرز سیاست» سیرا یازیسی ایلک دفعه ۱۹۰۴ده مصیرده چاپ اولان «تورک» آدلی قزئتده، کیتاب کیمی ایسه ۱۳۲۷ ه.ق. (۱۹۰۵)ده استانبولدا عرب الیفباسی ایله یئنیدن نشر اولور.

کیتابی تورکچولویون نظری مانیفئستی کیمی دَیَرلندیرمک اولار. او، بو کیچیک یازیسیندا عثمانلی دولتی‌نین سیاسی رئژیم سئچیمی ایله باغلی اوچ سیاسی سیستئم ایر‌ه‌لی سورور:
عثمانلی‌چیلیق، اسلام‌چیلیق و تورکچولوک.

آغ‌چورا بو اوچ سیاسی سیستئمین مثبت و منفی جهتلرینی دقیق شکیلده و سیاسی بیلیکلرینه اساسلاناراق ایضاح ائدیر. او، ایلک سیاسی سیستئم، یعنی عثمانلی‌چیلیغی قطعیتله رد ائدیر و اونون رئاللیغا اویغون اولمادیغی اوچون حیاتا کئچه بیلمه‌یه‌جه‌یینی بیلدیریر. ایکینجی و اوچونجو سیستئملرین فایدالی و فایداسیز طرفلرینی مذاکره ائتدیکدن سونرا معین بیر نتیجه‌یه گلمه‌دن یازینین سونونو هم اوخوجونون، هم ده سیاسی سیستئملرین قوروجولارینین اختیارینا بوراخیر.

یازیدان بئله نتیجه چیخارماق مومکوندور:

اسلام‌چیلیق –آوروپالیلارین دیلی ایله دئسک، «پان‌اسلامیزم» ایدئیاسی– حیاتا کئچه بیلمه‌یه‌جک بیر سیستئم کیمی تقدیم اولونور. آغ‌چورا بو ایدئیایا دا اینانمیر. اونون فیکرینجه، اگر عثمانلی دولتی پان‌اسلامیزمی اورتاق سیاست اولاراق قبول ائتسه، تورکلرین بؤیوک اکثریتی روسییا ایمپئرییاسی‌نین ترکیبینده اولدوغو اوچون بو ایدئیانین حیاتا کئچمه‌سی خارجی عامللر باخیمیندان مومکونسوزدور.
بوندان علاوه، داخیلی اساس پروبلئملردن بیری ده اسلام دینی‌نین دیل مسئله‌سی، یعنی عرب دیلی‌دیر. بئله اولان حالدا، عثمانلی داخیلینده‌کی عرب دیللی ملت‌لر، آغ‌چورانین اؤنجه‌دن گؤردویو کیمی، عثمانلییا تابع اولماقدان امتناع ائده‌‌جک و نتیجه‌ده دولتین پارچالانماسینا سبب اولاجاقلار. بوندان علاوه، عثمانلی‌داکی خریستیان اهالی ده دولتین اسلامچی سیاست یوروتمه‌سیندن ناراحات اولاراق آیریلماغا باشلایاجاقلار. بونلارین هر ایکیسی آغ‌چورانین دئدییی کیمی ده گئرچک‌لشیر.

بونونلا یاناشی، آغ‌چورا تورکچولویون سیاسی سیستئم کیمی بیر ملتین بیرلشمه‌سینه سبب اولاجاغینا دولایی شکیلده اینانیر. اونون تورکچولوک ایدئیاسی دینله سیاستین یوللارینی بیر-بیریندن آییراراق تورک دیلی اوزرینده قورولموشدو. آغ‌چورا بو سیستئمین منفی جهتلریندن ده دانیشماقدان چکینمیر، آنجاق اونون بو اوزاق‌گؤرنلییی‌نین سون نتیجه‌ده – تورکیه جمهوریتی‌نین قورولماسی ایله حیاتا کئچدیینی گؤروروک.

«اوچ طرز سیاست» اثری آخیجی بیر نثرله سیدمرتضی حسینی طرفیندن فارسجایا ترجمه ائدیله‌رک حکیم نظامی نشریاتی طرفیندن چاپ اولونموشدور. کیتابا آغ‌چورانین ایر‌ه‌لی سوردویو «اوچ طرز سیاست» نظریه‌سینی آچیقلایان گؤزل بیر مقدمه و تنقیدلر ده علاوه اولونموشدورکی، بونلار دا کیتابین دَیَرینی آرتیریر. بو گون ده خصوصیله آذربایجاندا گونده‌مده اولان مسئله‌لری عکس ائتدیرمه‌سی باخیمیندان بو کیتابین فایدالی اولدوغونو دوشونور‌م.
.

همت شهبازی
موغان – ۱۴۰۳/۱/۹
.
https://t.me/dusharge1