⭕️ وقتی خدایان به شکل انسان درمی‌آیند: زمینه فرهنگی تجسد مسیح
✍ محمدامین سلیمانی
روایت سفر تبشیری پولس و برنابا به شهر لیستره، نمونه‌ای گویا از نحوه مواجهه جهان یونانی ـ رومی با مسیحیت است. هنگامی که مردی مفلوج به دست پولس شفا یافت، مردم شهر، پولس را «هرمس» و برنابا را «زئوس» نامیدند و قصد کردند برای آنان قربانی تقدیم کنند. این واکنش را می‌توان در چارچوب باورهای دینی یونانی ـ رومی فهمید؛ در اساطیر این فرهنگ، خدایان می‌توانستند در هیئت انسان ظاهر شوند، با آدمیان معاشرت کنند، آنان را بیازمایند یا به یاری‌شان بشتابند.
از این منظر، شاید بتوان حافظه فرهنگی و دینی جهان یونانی ـ رومی را یکی از عواملی دانست که افق مفهومی مناسبی برای پذیرش و ترجمه برخی آموزه‌های مسیحیت فراهم کرد. البته میان «ظهور موقت یک خدا در هیئت انسان» در اساطیر یونانی و مفهوم مسیحیِ «تجسد» تفاوتی بنیادین وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان یکی را منشأ مستقیم دیگری دانست. بااین‌حال، برای مخاطبی که از پیش با ایده مداخله موجودات الهی در جهان انسانی آشنا بود، ادعای مسیحیان درباره حضور خدا در تاریخ و ارتباط او با انسان‌ها الزاماً مفهومی کاملاً بیگانه نبود.
این نکته در روند گسترش مسیحیت در جهان غیر یهودی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. از دهه‌های میانی سده نخست میلادی، با گسترش فعالیت‌های تبشیری پولس و دیگر مبلغان، شمار پیروان غیر یهودی افزایش یافت و به‌تدریج مرکز ثقل جنبش مسیحی از محیط یهودی به جوامعی متشکل از یهودیان و سپس عمدتاً غیر یهودیان منتقل شد. کشمکش‌ها و جنگ‌های یهود و روم در سده نخست، به‌ویژه جنگ اول یهود و روم در سال‌های ۶۶ تا ۷۳ میلادی، نیز به واگرایی فزاینده میان مسیحیت و یهودیت کمک کرد. پیش از آغاز این جنگ، یعقوب، رهبر برجسته جامعه مسیحی اورشلیم و از نزدیکان عیسی ــ که نسبت او با عیسی در سنت‌های مختلف «برادر» یا «خویشاوند» دانسته شده است ــ در حدود سال ۶۲ میلادی اعدام شد.
در نتیجه، مسیحیت در مسیر تبدیل‌شدن به جنبشی عمدتاً غیر یهودی، وارد فضای فرهنگی‌ای شد که در آن اسطوره‌های مربوط به خدایان انسان‌نما، سنت‌های فلسفی یونانی درباره لوگوس و امر الهی، و سنت دینی ـ سیاسی روم درباره الوهیت و تقدس شخصیت‌های انسانی، همگی بخشی از زمینه فکری و فرهنگی جامعه بودند. از این منظر، می‌توان گفت فرهنگ یونانی ـ رومی تجسد مسیحی را ایجاد نکرد، اما مجموعه‌ای از مفاهیم و پیش‌فرض‌های فرهنگی را فراهم آورد که امکان ترجمه، تفسیر و در نهایت پذیرش برخی آموزه‌های مسیحی در جهان غیر یهودی را آسان‌تر کرد.
Post #1491
250
- ❤ 1