☑️ تعاریف و معیارهای تشخیصی
معیار سنجش: سطح سرمی ۲۵-هیدروکسی ویتامین D
Sufficiency: ≥20 ng/mL☑️ پیشگیری و نیاز روزانه
Insufficiency: 12 to <20 ng/mL
Deficiency: <12 ng/mL
Risk of toxicity: >100 ng/mL
▫️افرادی که مواجهه منظم و مؤثر با نور خورشید ندارند، نیازمند دریافت روزانه حداقل ۶۰۰ الی ۸۰۰ واحد ویتامین D (مجموع رژیم غذایی و مکمل) هستند.
▪️مقدار توصیه شده روزانه (RDA):
▫️سنین ۱ تا ۷۰ سال (شامل زنان باردار و شیرده): ۶۰۰ واحد.
▫️سنین بالای ۷۰ سال: ۸۰۰ واحد.
▫️کاهش ریسک شکستگی و Falling در سنین ۶۵ و بالاتر: ۱۰۰۰ واحد.
☑️ گروه‌های پرخطر و غربالگری
▫️غربالگری روتین سطح ویتامین D برای افرادی که فاقد ریسک‌فاکتور هستند، توصیه نمی‌شود.
گروه‌های پرخطر عبارتند از:
▫️مصرف‌کنندگان داروهای افزایش‌دهنده متابولیسم ویتامین D (مانند فنی‌توئین).
▫️افراد با مواجهه محدود با نور خورشید (پوشش کامل یا استفاده مداوم از ضد آفتاب).
▫️مبتلایان به استئوپوروز یا هایپرپاراتیروئیدیسم.
▫️بیماران دچار سوءجذب شامل: سابقه جراحی چاقی، IBD و سلیاک.
☑️ علائم بالینی و پاراکلینیکی
▫️اکثر بیماران با کمبود خفیف تا متوسط (سطح ۱۵ تا ۲۰) بی‌علامت بوده و کلسیم، فسفر و آلکالین فسفاتاز آن‌ها نرمال است.
▫️در سطوح زیر ۲۰، سطح PTH در حدود ۴۰ درصد افراد افزایش می‌یابد.
☑️ ارزیابی‌های آزمایشگاهی و تکمیلی
▪️سطح ۱۲ تا ۲۰: اغلب نیاز به ارزیابی بیشتر ندارند (برخی از نویسندگان آپتودیت انجام آن را توصیه می‌کنند).
▪️سطح زیر ۱۲:
Ca, P, ALP, PTH
BUN, Cr, Electrolytes
tTG-IgA, Total IgA
▫️رادیوگرافی: در صورت وجود درد استخوانی
▫️سنجش تراکم استخوان: در افرادی که تنها ریسک‌فاکتورشان پایین بودن سطح ویتامین D است، به صورت روتین لازم نیست.
☑️ درمان در بزرگسالان
▫️بهترین فرم دارو، ویتامین D3 (کله‌کلسیفرول) است که نسبت به ویتامین D2 (ارگوکلسیفرول) ارجحیت دارد.
▫️فرم IM به دلیل دردناک بودن و جذب متغیر توصیه نمی‌شود.
▪️رژیم درمانی بر اساس سطح سرمی:
▫️ سطح زیر ۱۲: ۵۰,۰۰۰ واحد هفتگی به مدت ۶ تا ۸ هفته، سپس ادامه با ۸۰۰ واحد روزانه.
▫️ سطح ۱۲ تا ۲۰: شروع با ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ واحد روزانه و سنجش مجدد پس از ۳ ماه (جهت تصمیم‌گیری برای افزایش دوز یا ادامه همان روند).
▫️ سطح ۲۰ تا ۳۰: درمان با ۶۰۰ الی ۸۰۰ واحد روزانه.
▫️ نکته: استفاده از دوزهای بالا و متناوب (مانند سالانه یا ماهانه) در بیمارانی که ظرفیت جذب نرمال دارند، توصیه نمی‌شود.
▫️مطالعات نشان داده‌اند که دوز ۵۰۰,۰۰۰ واحد سالانه یا ۶۰,۰۰۰ واحد ماهانه در سالمندان، خطر افتادن و شکستگی‌ها را افزایش می‌دهد؛ لذا در این گروه سنی دوز روزانه ارجح است.
☑️ ملاحظات در جمعیت‌های خاص
▪️ زنان باردار:
▫️حداقل سطح مطلوب ۲۰ است.
▫️دوز توصیه شده ۶۰۰ واحد روزانه است (برخی منابع ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد را نیز ایمن می‌دانند).
▫️ایمنی دوز ۵۰,۰۰۰ واحد هفتگی در بارداری ثابت نشده است.
▪️ نارسایی کلیه:
▫️در GFR بالای ۳۰: مشابه جمعیت عادی.
▫️در GFR زیر ۳۰: نیاز به کلسیتریول (فرم فعال ۱ و ۲۵ دی‌هیدروکسی) دارند. در این حالت سنجش سطح ۲۵-هیدروکسی و ۱ و ۲۵ دی‌هیدروکسی ارزشی ندارد و به دلیل ریسک هایپرکلسمی، باید کلسیم سرم مانیتور شود.
☑️ مانیتورینگ و عوارض
▫️افراد سالمی که جهت پیشگیری مکمل مصرف می‌کنند، نیاز به پایش ندارند.
▫️در افراد تحت درمان (سطح اولیه زیر ۲۰)، ۳ تا ۴ ماه پس از شروع درمان، سطح ویتامین D مجدداً چک شود.
▫️ در صورت عدم افزایش قابل توجه سطح ویتامین D پس از درمان منظم، پنل سلیاک چک شود.
▪️عوارض: مسمومیت معمولاً در سطوح بالای ۱۴۰ دیده می‌شود. حداکثر مقدار مجاز مصرف روزانه ۴۰۰۰ واحد است.
☑️ مکمل کلسیم
تمامی بیماران باید کلسیم کافی (رژیم غذایی + مکمل) دریافت کنند:
▫️ مقدار مورد نیاز: ۱۰۰۰ میلی‌گرم (۱۹ تا ۷۰ سال) و ۱۲۰۰ میلی‌گرم (زنان ۵۱ تا ۷۰ و همه افراد بالای ۷۱ سال).
▫️ سقف مصرف: ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ میلی‌گرم روزانه.
▫️ جذب: بدن در هر وعده بیش از ۵۰۰ میلی‌گرم کلسیم جذب نمی‌کند.
▫️ توصیه غذایی: تأمین از طریق لبنیات ارجح است (روزانه ۳ سهم: صبحانه به اندازه قوطی کبریت پنیر، ناهار یک کاسه ماست یا دو لیوان دوغ، و یک لیوان شیر به عنوان میان‌وعده).
☑️ نکات تکمیلی
▫️به دلیل کمیاب یا گران‌بودن دوزهای ۶۰۰-۸۰۰ واحدی، برای افراد زیر ۶۵ سال استفاده از پرل‌های ۵۰,۰۰۰ واحدی به صورت ماهانه قابل قبول است.
▫️ برای بالای ۶۵ سال، تلاش شود دوز روزانه ۱۰۰۰ واحد مصرف شود (در صورت عدم امکان، همان مصرف ماهانه بهتر از عدم مصرف است).
▫️ زمان مصرف: همراه با سنگین‌ترین و چرب‌ترین وعده غذایی (معمولاً ناهار). با معده خالی مصرف نشود.
▫️ برچسب مکمل‌ها: به "Serving Size" دقت شود (مثلاً ممکن است ۶۰۰ واحد مربوط به ۲ قرص باشد، نه یکی).