✅ کلیات سوختگی و درمان‌های موضعی

☑️ طبقه‌بندی سوختگی‌ها
▪️سوختگی Superficial یا درجه ۱:
▫️درگیری: صرفاً اپیدرم
▫️علائم: قرمز، خشک، دردناک، سفید شدن با فشار (Blanching)، بدون تاول
▫️سیر بهبود: ۳ تا ۶ روز، بدون اسکار

▪️سوختگی Superficial Partial Thickness یا درجه ۲ سطحی:
▫️درگیری: اپیدرم + بخشی از درم
▫️علائم: ایجاد تاول (طی ۲۴ ساعت)، قرمز، مرطوب/ترشح‌دار، دردناک، سفید شدن با فشار
▫️سیر بهبود: ۷ تا ۲۱ روز، معمولاً بدون اسکار (احتمال تغییر پیگمانته)

▪️سوختگی Deep Partial Thickness یا درجه ۲ عمقی:
▫️علائم: درد فقط با فشار عمقی، ظاهر خشک/مومی (سفید تا قرمز)، تاول، سفید شدن کُند با فشار
▫️سیر بهبود: ۲ تا ۹ هفته، ریسک بالای اسکار هایپرتروفیک و اختلال عملکرد مفاصل
⚠️ اگر طی ۲ هفته ترمیم نشود، عملاً معادل تمام‌ضخامت تلقی می‌شود.

▪️سوختگی Full Thickness یا درجه ۳:
▫️درگیری: تمام لایه‌های پوست + بافت زیرجلدی
▫️علائم: بی‌حس/کم‌حس، ظاهر چرم‌مانند/زغالی/سفید مومی، خشک و غیرارتجاعی، عدم سفید شدن با فشار، کنده شدن آسان موها
⚠️ هرگز خودبه‌خود ترمیم نمی‌شود و نیاز به گرافت دارد.

▪️سوختگی درجه ۴: درگیری استخوان و عضلات و ...

☑️ تخمین وسعت سوختگی (TBSA)
▫️سوختگی‌های سطحی (درجه ۱) محاسبه نمی‌شوند.
▫️در موارد مشکوک بین Deep Partial و Full Thickness، جهت احتیاط تمام‌ضخامت در نظر گرفته شود.
▪️روش‌های محاسبه:
▫️چارت Lund-Browder: دقیق‌ترین روش (به‌ویژه برای اطفال)
▫️قانون نُه‌ها (Rule of Nines): مناسب بزرگسالان (سر ۹٪، هر اندام فوقانی ۹٪، هر اندام تحتانی ۱۸٪، تنه قدامی ۱۸٪، تنه خلفی ۱۸٪)
▫️روش کف دست (Palm Method): مناسب سوختگی‌های پراکنده/نامنظم
    ▫️فقط کف دست بیمار = ۰.۵٪
    ▫️کف دست + انگشتان = ۱٪

☑️ کرایتریاهای ارجاع فوری
▪️آسیب‌های استنشاقی
▪️تمام سوختگی‌های Full Thickness
▪️سوختگی‌های Partial Thickness بالای ۱۰٪ TBSA
▪️درگیری نواحی خاص: صورت، دست‌ها، پاها، ژنیتالیا، پرینه و روی مفاصل اصلی
▪️سوختگی‌های الکتریکی، شیمیایی و رعدوبرق
▪️همراهی با تروما یا بیماری‌های زمینه‌ای
▪️اطفال زیر ۱۴ سال (یا زیر ۳۰ کیلوگرم)
▪️عدم کنترل درد بیمار

☑️ جایگاه آنتی‌بیوتیک سیستمیک
▪️در سوختگی‌های Superficial و بدون عفونت:
▫️هیچ نیازی به آنتی‌بیوتیک پروفیلاکسی سیستمیک نیست.
▪️در صورت بروز عفونت:
▫️نیاز به آنتی‌بیوتیک سیستمیک + احتمال بستری

☑️ انواع پانسمان و نکات کلیدی
۱. گاز خشک (Gauze):
⚠️ هرگز نباید به‌تنهایی استفاده شود.
▫️علت: باعث تشکیل دلمه می‌شود، جدا کردن آن سخت و بسیار دردناک است.
▫️روش صحیح: حتماً باید همراه با یک پماد یا عامل مرطوب‌کننده باشد.

۲. پانسمان‌های رایج (مشابه گاز وازلینه):
▫️شامل فیلم‌های نچسب (Non-adherent films) یا گازهای با مش ریز (Fine mesh gauze).
▫️معمولاً همراه با یک آنتی‌میکروبیال موضعی استفاده می‌شوند.

۳. پانسمان‌های نوین:
▫️شامل فوم‌ها، آلژینات‌ها، هیدروکلوئیدها و هیدروژل‌ها.
▫️انتخاب نوع آن بستگی به ویژگی‌های خاص زخم (مثل میزان ترشح) دارد.

☑️ توالی تعویض پانسمان
▪️فرکانس تعویض:
▫️بازه: از «۲ بار در روز» تا «هفته‌ای ۱ بار».
▫️معیار: باید به اندازه‌ای باشد که ترشحات کنترل شود، اما آن‌قدر زیاد نباشد که در روند Re-epithelialization اختلال ایجاد کند.
▪️نکته هنگام تعویض:
▫️در هر بار تعویض، بقایای آنتی‌میکروبیال موضعی قبلی باید به‌آرامی از روی پوست پاک شود و سپس لایه جدید استفاده گردد.
▫️سابیدن بیش‌از‌حد و دبریدمان با تیغ ضروری نیست.