مینی‌سری روان‌شناسی در علوم شناختی 🫆

قسمت ۲: تولد روان‌شناسی شناختی

🔙 در قسمت قبل دیدیم روان‌شناسی رفتارگرا ذهن را کنار گذاشته و روان‌شناسی را دچار بحران پارادیمی کرده بود. در این قسمت می‌بینیم که در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، چهار رخداد اصلی در زمینه فهم حافظه، زبان، حل مسئله و توجه، مسیر روانشناسی را عوض کردند:

1️⃣ جرج میلر و حافظه: ذهن یک سیستم پردازش است.
سال ۱۹۵۶، میلر مقاله معروف «عدد جادویی ۷±۲» را منتشر کرد. این مقاله درباره ریاضیات حافظه نبود؛ بیانیه‌ای بود علیه نگاه رفتارگرایی که نشان می‌داد:
- ذهن ظرفیت محدود دارد، اطلاعات را دسته‌بندی می‌کند و پردازش مرحله‌به‌مرحله دارد،
- و حافظه یک سیستم فعال است، نه انبار عادت‌ها.

📝 این اولین ضربه جدی بعد از تولمن بود: روان‌شناسی برای فهم رفتار، به ذهن نیاز داشت.

2️⃣ دونالد برودبنت و توجه: ذهن یک سیستم جریان اطلاعات است.
در ۱۹۵۸، دونالد برودبنت با کتاب Perception and Communication یکی از مهم‌ترین قطعات انقلاب شناختی را گذاشت. رفتارگرایی نمی‌توانست توضیح دهد انسان چگونه از میان انبوه محرک‌ها فقط بعضی را پردازش می‌کند. برودبنت نشان داد توجه یک فیلتر شناختی است و ذهن پیش از پردازش، اطلاعات را انتخاب و سازمان‌دهی می‌کند. این ایده ساده نبود؛ یک تغییر پارادایم بود:
- ذهن جریان اطلاعات دارد،
- ظرفیت محدود دارد،
- تصمیم می‌گیرد چه چیزی وارد پردازش بشود.

🔍 مدل فیلتر برودبنت اولین نقشه صریحی بود که ذهن را به‌عنوان سیستم پردازش اطلاعات توصیف کرد؛ تحولی که زبان مشترک روان‌شناسی، نظریه اطلاعات (کلود شانون) و علوم کامپیوتر را ممکن کرد.

3️⃣ نوآم چامسکی و زبان: خلاقیت زبانی یعنی بازنمایی ذهنی
در ۱۹۵۹، نقد چامسکی به Verbal Behavior اسکینر منتشر شد و روان‌شناسی زبان را زیر و رو کرد. او نشان داد:
- کودک جمله‌هایی می‌سازد که هرگز نشنیده،
- زبان قابل تقلیل به تقویت و تنبیه نیست،
- و انسان قواعد زبانی تولید می‌کند، نه پاسخ شرطی.

📝 اگر یادگیری زبان به ساختار ذهنی وابسته باشد، روان‌شناس ناچار است بازنمایی‌ها را جدی بگیرد. این دومین موج بزرگ بود.

4️⃣ آلن نیوول– هربرت سایمون و حل مسئله: تفکر قابل مدل‌سازی است.
در سال‌های پایانی دهه ۵۰، نیوول و سایمون Logic Theorist را ساختند؛ اولین برنامه‌ای که شبیه انسان مسئله حل می‌کرد. این کار پیام مهمی داشت:
💱 تفکر، جعبه سیاه نیست، مراحل دارد، الگوریتم دارد، و می‌توان آن را مدل کرد.

📝 وقتی حل مسئله مدل‌پذیر باشد، روان‌شناس دیگر نمی‌تواند فقط رفتار را بسنجد؛ باید فرایندهای ذهنی را توصیف کند.

5️⃣ خط پنهان: جرومی برونر، ادراک فعال و پردازش بالا به پایین
پیش از این موج‌های بزرگ، برونر نشان داده بود که:
- ادراک فعال است،
- معنا در ذهن ساخته می‌شود،
- مفهوم‌سازی ساختار دارد،
- و یادگیری فراتر از تقویت است.

📰 در ۱۹۶۰، برونر و میلر مرکز مطالعات شناخت هاروارد (Center for Cognitive Studies) را ساختند؛ محلی که بسیاری آن را موتور واقعی تغییر می‌دانند. برونر مسیر را برای روان‌شناسی شناختی هموار کرد، بی‌آنکه خودش نامش را بگذارد یا حتی شناختی‌گرا باشد!

6️⃣ اولریک نیسر: این جریان یک نام پیدا می‌کند.
در ۱۹۶۷، اولریک نیسر کتاب Cognitive Psychology را منتشر کرد. کاری که نیسر کرد اختراع نبود؛ تدوین بود. او حافظه‌ی میلر، زبان چامسکی، حل مسئله‌ی نیوول–سایمون، توجه و مدل پردازش اطلاعات برودبنت و شهودهای برونر را کنار هم گذاشت و گفت این مجموعه یک رشته است: روان‌شناسی شناختی.
از این نقطه به بعد، روان‌شناسی یک خانه جدید داشت که در آن ذهن دوباره پذیرفته شده بود.

🔴 جمع‌بندی
روان‌شناسی شناختی یک پاسخ بود به حکمرانی و بحران رفتارگرایی. مجموعه وقایع مهم در دهه ۵۰–۶۰ منجر به انقلاب شناختی شدند به روان‌شناسی یاد دادند که:
▫️ذهن ساختار دارد،
▪️بازنمایی‌های ذهنی مهم‌اند،
▫️رفتار نتیجه پردازش و تفسیر ذهنی است،
▪️فهم جریان اطلاعات در ذهن بدون تفکر محاسباتی تقریبا ناممکن است،
▫️تمام حوزه‌های شناختی حافظه، زبان، ادراک، حل مسئله و غیره سیستم‌اند؛ ساختار، پردازش و محدودیت دارند،
▪️و نهایتا، برای فهم رفتار باید فرایندهای شناختی را توضیح داد.

🎈 این تولد روان‌شناسی شناختی بود؛ شاخه‌ای که خیلی زود به نقطه اتصال رشته‌های دیگر تبدیل شد.

🔜 در قسمت بعد خواهیم دید این روان‌شناسی تازه چگونه تبدیل شد به یکی از ستون‌های علوم شناختی و چه نقشی در آن دارد.

#مینی‌سری #روانشناسی_شناختی #علوم_شناختی #تاریخچه_علم_شناختی

♾️ کاگنی‌پث | راهنمای مسیر شناختی