چهارطبقه

🔺دام شهرداری برای شهرسازی

در فرایند پیشنهادی شهرداری مشهد برای پاسخ‌گویی به پروژه‌های سرمایه‌گذاری، تهیه‌ی گزارش‌های توجیهی و انطباق شهری پیش‌بینی شده بود. این در حالی است که طرح‌های تفصیلی شهر مشهد یا به‌تازگی تصویب شده‌اند یا مراحل نهایی تدوین خود را طی می‌کنند و تحلیل ظرفیت محدوده‌های مختلف و پیشنهاد تراکم جمعیتی و ساختمانی در هر محدوده جزو سرفصل‌های طرح‌های تفصیلی است. بنابراین، به نظر می‌رسد انجام مطالعات شهرسازی در چنین بستری، بیش از آن‌که با هدف ارائه‌ی یک تحلیل علمی شهرسازی باشد، به‌دنبال یافتن یک توجیه شبه‌علمی برای «عمل انجام‌شده» است، مشابه آن‌چه در سال‌های اخیر با عنوان مشابه برای برج مهر کوهسنگی در چندصدمتری یک عنصر طبیعی و هویت‌بخش و برای هتل بشری در چندصدمتری حرم مطهر و برای بسیاری از پروژه‌های دیگر رخ داده است.

در چنین شرایطی از مجامع رسمی و غیررسمی حرفه‌مندان شهرسازی انتظار می‌رود با یک پاسخ «نه» قاطع و انصراف از ورود به چنین فرایندهای غیرعلمی و غیرحرفه‌ای، بستر خدشه‌دار شدن بیش از پیش اعتبار و جایگاه رشته و حرفه‌ی شهرسازی را برچینند.
@CharTabaqeh

(۱۱۸۳) دام شهرداری برای شهرسازی
@CharTabaqeh

🔺بحران کیفیت زندگی

گرچه مصوبه‌ی اخیر شهرداری مشهد با دخالت نهادهای نظارتی «بیرونی» از دستور کار خارج شد، اما آن‌چه مایه‌ی نگرانی است، رویکردهای «درونی» حاکم بر شهردای است که بنا بر عادتِ چندین‌ساله، ساده‌ترین راه درآمدزایی یعنی تراکم‌فروشی و حراج حق آیندگان را انتخاب می‌کند و هر بار مجال یابد، با عنوانی جدید، شهرفروشی را شدت می‌بخشد.
وجه‌اشتراک تمام این‌گونه اقدامات، نادیده گرفتن کیفیت زندگی شهروندان است. اگر رشته و حرفه‌ی شهرسازی هدف «ارتقای کیفیت زندگی» را پیگیری می‌کند، بخش موسوم به شهرسازی در شهرداری مشهد، بی‌توجه به هدف ذاتی خود، صرفاً به‌دنبال کسب درآمد از راه شهرفروشی است.
نمونه‌ای از این رویکرد را می‌توان در مصوبه‌ی اخیر شهرداری مشهد درباره‌ی کاربری‌های تجاری مشاهده کرد؛ آن‌جا که قرار بوده بدون هیچ‌قیدوشرطی امکان بهره‌برداری تجاری برای تمامی پلاک‌ها فراهم شود، بدون آن‌که ظرفیت بستر قرارگیری پلاک، سلسله‌مراتب معبر، عرض معبر و عرض پلاک مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. به‌این‌ترتیب در دل هر بافت مسکونی و در میانه‌ی هر معبر مسکونی، اعم از بن‌باز یا بن‌بست، با هر عرض معبری، امکان استقرار فعالیت‌های تجاری وجود داشته و این موضوع نه‌تنها در طبقه‌ی همکف بلکه در طبقات فوقانی نیز مجاز بوده است. برای نمونه، بر اساس مصوبه‌ی شهرداری یک آپارتمان پنج طبقه در زمینی ۲۵۰ متری در انتهای یک کوچه‌ی بن‌بست شش‌متری می‌توانسته از تمامی طبقات خود (در همکف با سطح اشغال ۱۰۰ درصد و در طبقات فوقانی با سطح اشغال ۶۰ درصد) به‌صورت تجاری بهره‌برداری نماید.
به‌نظر می‌رسد مهم‌ترین اصل مغفول در صدور چنین مجوزهایی، تبعات اجتماعی، اقتصادی و ترافیکی است که تأثیر منفی بر کیفیت سکونت در محلات می‌گذارد.
@CharTabaqeh

(۱۱۸۲) بحران کیفیت زندگی
@CharTabaqeh

🔺حراجِ آسمان

به‌نظر می‌رسد مصوبه‌ی جلسه‌ی داخلی شهردار مشهد و مدیران آن به حالت تعلیق درآمده، اما مسأله‌ی درآمدهای ناپایدار شهرداری تا زمانی که رویکرد این نهاد تغییر اساسی نیابد و نوع نگاه به موضوع درآمدزایی اصلاح نشود، همچنان پابرجاست و در برهه‌های زمانی مختلف با عناوین متفاوت ظهور می‌یابد.

بسته‌های سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده توسط شهرداری مشهد، بی‌توجه به تمامی اصول شهرسازی، بستری برای رواج لجام‌گسیخته‌ی شهرفروشی بود. ماحصل جلسه‌ی شهردار مشهد و مدیران زیرمجموعه‌ی وی، کنار گذاشتن تمامی بایسته‌ها و اصول شهرسازی و فروکاستن متغیرهای تصمیم‌گیری، به دو متغیر مساحت زمین و عرض معبر بود. به‌این‌ترتیب هر سرمایه‌گذار می‌توانست متناسب با مساحت زمین و عرض معبر، مقدار مشخصی تراکم غیرقانونی را از شهرداری مشهد خریداری کند. به‌بیان دیگر، شهرداری مشهد با بسته‌های سرمایه‌گذاری خود قصد داشت اقدامات غیرقانونی خود را به نظم درآورد و برای فروش غیرقانونی از ۲ طبقه‌ی اضافه گرفته تا برج‌های ۲۵ طبقه یک قاعده ارائه نماید.
جالب آن‌جاست که شهرداری در فرایند خود پیش‌بینی کرده بود که ابتدا وجوه مرتبط با تراکم‌فروشی غیرقانونی خود را از سرمایه‌گذاران اخذ نماید، و سپس امکان‌سنجی حقوقی آن را پیگیری کند.
به‌این‌ترتیب، در صورت اجرای این فرایند غیرقانونی، انتظار می‌رفت که دامنه‌ی کلیدواژه‌ی «حقوق مکتسبه» در شهر مشهد گسترده‌تر شود و انبوهی از دعاوی حقوقی در سال‌های پیش‌رو شکل گیرد.
@CharTabaqeh

(۱۱۸۱) حراجِ آسمان
@CharTabaqeh

🔺بحرانِ خروج از بحران

آن‌چه طی روزهای اخیر به‌عنوان نتیجه‌ی جلسه‌ی داخلی شهردار مشهد و مدیران مناطق شهرداری منتشر شده، و تیتر «بسته‌ی خروج از بحران» بر آن نقش بسته، نه‌تنها «راه‌حل» نیست، بلکه مولد شبکه‌ای از مسائل پیچیده و بسترساز بروز بحران‌های شدید در سال‌های آتی خواهد بود.
گرچه هریک از جزئیات بسته‌ی بحران‌ساز شهرداری، به‌صورت مجزا قابل‌بررسی است، اما در نگاهی کلی به محتوای این صورت‌جلسه، یک رویه‌ی واحد در تمامی بندها قابل مشاهده است: اعطای مجوزهای غیرقانونی، بر خلاف اسناد توسعه‌ی شهری و دریافت مبالغ قابل‌توجه از سرمایه‌گذاران و شهروندان، پیش از طی فرایندهای قانونی و اخذ مصوبه از کمیسیون ماده‌ی پنج. به بیان دیگر، شهرداری مشهد، بدون توجه به تبعات شدید حقوقی در کوتاه‌مدت و تبعات اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی در بلندمدت، صرفاً مسئولیت دریافت وجه از سرمایه‌گذاران و شهروندان را بر عهده می‌گیرد و مسئولیت بررسی و تصمیم‌گیری در مورد تمامی تبعات این اقدام را به سایر نهادها واگذار می‌کند.
به‌نظر می‌رسد این شیوه‌ی کم‌نظیر از درآمدزایی غیرقانونی و بدون‌پشتوانه را می‌توان حفره‌ای برای «ورود به بحران» دانست که پیامدهای آن طی دهه‌های آینده گریبان‌گیر شهرسازی مشهد خواهد بود.
بنیاد چهارطبقه طی روزهای آینده به بررسی و نقد جزئیات این صورت‌جلسه می‌پردازد.
@CharTabaqeh

(۱۱۸۰) بحرانِ خروج از بحران
@CharTabaqeh

🔺کیفیت درآمد

شهردار مشهد در جلسه‌ی ارائه‌ی برنامه‌های خود به‌عنوان کاندیدای سمت شهردار، با اشاره به ضرورت کسب درآمدهای پایدار، به اعضای شورای شهر اطمینان داد که در سال جاری ۱۶٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان درآمد حاصل نماید. فارغ از صحت «کمیت» عدد بیان شده از سوی شهردار، آن‌چه اهمیت بیشتری دارد، «کیفیت» دست‌یابی نهاد شهرداری به هرگونه درآمد است.
پیگیری اظهارنظرهای منتسب به مجموعه‌ی شهرداری مشهد طی ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که علی‌رغم تلاش‌های پیشین برای کاهش تدریجی سهم درآمدهای ناپایدار و بر خلاف شعارهای این مجموعه، دغدغه‌ی مجموعه‌ی نهاد شهرداری بیش از آن‌که معطوف به یافتن روش‌های درآمدزایی پایدار باشد، بیشتر بر ادامه‌ی روندهای غیرقانونی یا شبه‌قانونی پیشین و کسب درآمد از راه فروش حقوق شهرنشینی و حقوق آیندگان است و این شیوه اکنون به راه‌حل غالب در حوزه‌ی درآمدزایی تبدیل شده است.
مخالفت‌های مجموعه‌ی شهرداری مشهد با طرح‌های تفصیلی مصوب و اصرار بر تراکم‌فروشی غیرمجاز، نمونه‌ای از روش‌های درآمدزایی است که نشان می‌دهد برنامه‌های شهرداری مشهد برای کسب درآمد، مبتنی بر روش‌های مرسوم پیشین است، که برایند آن‌ها شهرسازی مشهد را به وضعیت فعلی رسانده است.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ‌های شهرداری مشهد و برنامه‌های احتمالی این نهاد برای درآمدزایی پایدار را منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۱۷۹) کیفیت درآمد
@CharTabaqeh

🔺شرکت‌های نوآور، شرکای کلیدی شهر

برای دست‌یابی به شهر هوشمند از چهار عنصر حیاتی چشم‌انداز و راهبرد، زیرساخت‌های شبکه‌شده، فرایندهای چندذی‌نفعی و نوآوری پایدار و مستمر می‌توان نام برد. تعریف فرایندهای چندذی‌نفعی یکی از کلیدی‌ترین تسهیلات اجرایی کردن راهکارهای نوآورانه در شهر است. در این رویکرد شرکت‌های نوآور، دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها فراتر از بخش خصوصی در مناسبات مرسوم عمل می‌کنند و به‌عنوان شرکای کلیدی شهرداری‌ها و سازمان‌های عمومی، از طریق خلق راه‌حل‌‌های نوآورانه به کاهش هزینه‌های مدیریت شهری و افزایش کیفیت خدمات در شهر می‌پردازند. در واقع در چنین رویکردی، انتفاع شرکت‌ها در گرو حل مسأله‌ای از شهر است.
نمونه‌ای از این رویکرد را می‌توان در پلتفرم چالش مشترک نوآوری باز شهرهای هوشمند ابوظبی و سنگاپور مشاهده کرد. این پلتفرم با گردهم آوردن شرکت‌های پیشتاز، زمینه را برای همکاری عملیاتی سازمان‌ها و بازیگران مختلف برای دست‌یابی به شهر هوشمند فراهم می‌کند. در سال ۲۰۲۱ در این پلتفرم شرکت ملی نفت ابوظبی با سه چالش بهینه‌سازی انرژی در ساختمان‌ها، تولید ابزارهای جمع‌آوری داده‌های بلادرنگ و بهینه‌سازی نورپردازی شهری شرکت کرده است. دپارتمان شهرداری‌ها و حمل‌ونقل با دو چالش یکپارچه‌سازی نورپردازی هوشمند و تبلیغات شهری و تعریف منابع انرژی تجدیدپذیر از شرکای جدید خود دعوت به همکاری کرده است. شهرداری مصدر نیز برای دریافت راهکارها در زمینه‌ی مدیریت بهینه و پایدار سرمایش و گرمایش در محیط‌های بیرونی اعلام آمادگی کرده است.
@CharTabaqeh

(۱۱۷۸) شرکت‌های نوآور، شرکای کلیدی شهر
@CharTabaqeh

🔺حل چالش‌های شهری با کمک استارتاپ‌ها

شهرداری‌ها در کنار بسترسازی فیزیکی برای رشد اکوسیستم نوآوری، با فراهم کردن زمینه‌ها و مشوق‌های قانونی برای حل مسائل شهری از استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوآور دعوت می‌کنند. به‌عنوان نمونه می‌توان به هشت شرکت نوآور که موفق به دریافت جایزه‌ی صادق‌خان، شهردار لندن، در سال ۲۰۱۸ شدند، اشاره کرد. این شرکت‌ها در پاسخ به چالش‌های اساسی شهر لندن در زمینه‌های اجتماعی و محیط‌زیستی راهکارهای نوآورانه را توسعه دادند. هریک از این پروژه‌ها در کنار دریافت مبلغ ۱۵ هزار پوند، فرصت یافتند تا در فرایندی با مشارکت بخش‌های خصوصی و عمومی، راه‌حل خود را بسط و توسعه دهند. این هشت شرکت در راستای کاهش اثرات زوال عقل و سلامت کهنسالی، حمل‌ونقل فعال، بهبود کیفیت هوا از طریق تسهیل شارژ خودروهای الکتریکی، تأمین مسکن قابل‌استطاعت، همه‌شمولی مالی و اقتصادی، کاهش اثرات روانی و اجتماعی تنهایی فردی و ترویج فعالیت فیزیکی راه‌حل‌های نوآورانه ارائه دادند.

با توجه به سرمایه‌گذاری قابل‌توجه شهرداری مشهد در زیرساخت‌های اکوسیستم نوآوری، پرسش اینجاست که آیا زمینه‌های قانونی و فرایندهای شفاف برای بهره‌مندی از ایده‌های نوآورانه در اداره‌ی شهر فراهم شده است؟ و عملکرد آن چگونه ارزیابی می‌شود؟
@CharTabaqeh

(۱۱۷۷) حل چالش‌های شهری با کمک استارتاپ‌ها
@CharTabaqeh

🔺از نوآوری تا عمل

احداث مراکز نوآوری توسط شهرداری‌ها و نهادهای علمی و اجرایی به هدف ایجاد بستری برای پرورش ایده‌های خلاقانه، جامعه‌سازی و رشد اکوسیستم نوآوری، توسعه‌پذیر کردن ایده‌های نوآورانه و آموزش عمومی است. ایجاد چنین فضایی می‌بایست به کاهش فاصله‌ی مردم با حوزه‌ی عمل در بخش خصوصی و عمومی منجر شود و فارغ از سلسله‌مراتب مرسوم دانشگاهی، صنفی و اداری اجازه‌ی مطرح شدن ایده‌های نو و خلاقانه را فراهم نموده و از عملیاتی شدن آن‌ها حمایت کند. شهرداری به‌عنوان نهادی که سالانه بودجه‌ی قابل‌توجهی را در ارائه‌ی خدمات، توسعه‌ی زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف صرف می‌کند، می‌بایست با فراهم کردن زمینه‌‌ی نقش‌آفرینی استارتاپ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و افراد خلاق در حل مسائل شهری از هزینه‌های شهر کاسته و به بهره‌وری شهر بیافزاید و با استفاده از این راه‌حل‌های نوین به سمت شهر پایدار و هوشمند حرکت کند. دست‌یابی به این مهم از طریق تغییر در رویه‌های اداری، سازوکارهای قانونی و مالی، داشتن برنامه راهبردی و جامع، اتخاذ رویکرد چندذی‌نفعی، استمرار نوآوری و آموزش به کارشناسان و مدیران محقق می‌شود.
@CharTabaqeh

(۱۱۷۶) از نوآوری تا عمل
@CharTabaqeh

🔺دسترسی عمومی

دسترسی آسان شهروندان به اطلاعات قابل‌فهم و با زبان ساده، از مهم‌ترین پیش‌نیازهای دست‌یابی به حکمروایی شهری و مشارکت شهروندان است. یکی از بسترهایی که می‌تواند ارتباط مؤثر شهروندان و مدیریت شهری را برقرار کند، رصدخانه‌های شهری است که با فراهم آوردن امکان دست‌یابی به اطلاعات به‌صورت همه‌جانبه و کامل می‌تواند زمینه‌ساز حضور مؤثر شهروندان شود. رصدخانه‌ی شهری مشهد واقع در کارخانه‌ی نوآوری پتانسیل تبدیل شدن به فضایی قابل‌دسترس با اطلاعات به‌روز برای شهروندان را دارد و امید می‌رود با بهره‌گیری از تجارب موفق در این زمینه، پس از افتتاح صرفاً به محلی برای ذخیره‌ی اطلاعات تبدیل نشود.
@CharTabaqeh

(۱۱۷۵) دسترسی عمومی
@CharTabaqeh

🔺سلسله‌مراتب فضا

نقد محدودیت حضور شهروندان در کارخانه‌ی نوآوری، به‌معنای حضور بی‌قیدوشرط عموم در تمامی بخش‌های این کارخانه نیست. آن‌چه باید در طراحی و بهره‌برداری از فضاهای شهری مدنظر قرار گیرد، توجه به سلسله‌مراتب فضاها و کنترل نفوذپذیری به آن‌هاست.
بدون‌شک شرکت‌های فعال در کارخانه‌ی نوآوری نیازمند فضاهای خصوصی و آرام برای تمرکز بر فعالیت‌های خود هستند و در چنین فضاهایی علاوه بر کنترل دسترسی افراد، حتی محدودیت نفوذپذیری بصری به داخل فضا نیز ضروری است.
از سوی دیگر، فضای باز و کاملاً عمومیِ کارخانه‌ی نوآوری نیز برای عموم شهروندان طراحی شده است.

اما در این میان، لازم است مدیریت فضاهای کارخانه‌ی نوآوری به‌گونه‌ای رخ دهد که فضاهای نیمه‌خصوصی-نیمه‌عمومی نیز برای برقراری تعامل متقابل میان شهروندان و نخبگان فعال در کارخانه نیز فراهم شود و بستر آشنایی عمومی با فعالیت‌های جاری در این فضا و کاربردهای آن‌ها به‌وجود آید.
@CharTabaqeh

(۱۱۷۴) سلسله‌مراتب فضا
@CharTabaqeh