چهارطبقه

🔺بی‌ضابطه

در نبود ضوابط و مقررات الزام‌آور و اثربخش درباره‌ی بایسته‌های طراحی نمای ساختمان‌ها و ایجاد هماهنگی میان آن‌ها، هر روز در شهر مشهد شاهد شکل‌گیری ساختمان‌هایی هستیم که نه‌تنها ارتباطی با زمینه‌ی طراحی و ساختمان‌های اطراف خود ندارند، بلکه به‌عنوان یک عنصر منفرد نیز نمی‌توانند نمادی مناسب برای معرفی معماری معاصر شهر مشهد باشند.
@CharTabaqeh

(۱۱۶۳) بی‌ضابطه
@CharTabaqeh

🔺از مشهد به شیراز: تکرار نکنید

نزدیک به سی سال پس از آغاز مداخله‌های اقتدارگرایانه در مرکز شهر مشهد، آن‌چه در این‌جا باقی مانده، حرمی است محصور در میان تخت‌های خالی در هتل‌های چندستاره و واحدهای خالی در مجتمع‌های تجاری؛ حرمی محصور در یک بافت نیمه‌کاره‌ی بی‌ریشه.
نتیجه‌ی عیانِ سی سال مداخله‌های ضدشهری در مشهد این است: کوچ اجباری شهروندان، کاهش نظارت اجتماعی و وقوع انواع بزهکاری‌های کم‌سابقه. رفتارهایی که پیش‌تر در دوران پهلوی، به‌احترام حرم مطهر در فاصله‌ای دورتر رخ می‌داده، اکنون به نزدیک‌ترین فاصله نسبت به حرم رسیده است.

فهم زمینه‌ی طراحی و تناسب راه‌حل‌های طراحانه با درون‌مایه‌ی بافت، اصلی اساسی بوده که طی سال‌ها، آگاهانه یا ناآگاهانه، توسط طراحان و مجریان نادیده گرفته شده و اکنون پس از سی سال، با آشکار شدن خسارت‌های غیرقابل‌جبران، مشهد راه‌حلی دیگر را برگزیده است؛ راه‌حلی زمینه‌گرایانه‌تر که بر مبنای زندگیِ شهریِ مشهد بنا شده و سعی در پیش‌گیری از خسارت‌های بیشتر دارد. شیراز اکنون فرصت دارد تا پیش از آن‌که خسارت‌های جبران‌ناپذیر بیشتر شود، به جست‌وجوی راه‌حل‌های متناسب با زمینه بپردازد.

شیرازِ امروز، مشهدِ دیروز است، اما شیرازِ فردا می‌تواند مشهدِ امروز نباشد. این روزها، پیامی مستمر از مشهد به شیراز روانه می‌شود: عاقبت ما را ببینید و اشتباهات ما را تکرار نکنید.
@CharTabaqeh

(۱۱۶۲) از مشهد به شیراز: تکرار نکنید
@CharTabaqeh

🔺دیوارهای کاذب

ایجاد مسیرهای جدید دسترسی به حرم شاهچراغ، همواره همراه با تخریب بافت و تسطیح و شکل‌گیری خیابان‌های جدیدالاحداث در سریع‌ترین زمان و با استانداردهای غیرمنعطف رخ می‌دهد که با ترازهای طبیعی زمین هم‌خوانی ندارد. بنابراین، مسئولانِ امر تصمیم به بزک کردن محل به‌وسیله‌ی کشیدن جداره‌های جدید گرفته‌اند، اما هیچ‌کس به شکل‌گیری فضاهای خاموش و ناامن در پشت این جداره‌ها فکری نکرده ‌است.
@CharTabaqeh

(۱۱۶۱) دیوارهای کاذب
@CharTabaqeh

🔺مهندسی، استاندارد و مسجد

ساخت‌وسازهای جدید در شهرها متناسب با پیشرفت‌های علمی و تکنیکی انجام می‌شود و استانداردهایی را رعایت می‌کند. اما برداشت نادرست و غیرمنعطف از «مهندسی» و «استاندارد» می‌تواند منجر به اقداماتی شود که گرچه ظاهراً از نظر فنی درست است، اما با طبیعت فضا ناسازگاری دارد.
در تعریض یک خیابان، فارغ از درستی یا نادرستی آن، شاید برخی پلاک‌ها تخریب و تسطیح شوند، اما نادیده گرفتن تراز طبیعی زمین و ایجاد اختلاف سطح چندین متری میان پیاده‌رو و پلاک بلافصل آن، محصولِ غفلتِ مطلق نسبت به زمینه‌ی طراحی است.
@CharTabaqeh

(۱۱۶۰) مهندسی، استاندارد و مسجد
@CharTabaqeh

🔺بزرگراهی میان بافت تاریخی

طراحی‌های خودرومحور در هسته‌ی مرکزی و تاریخی شهر مشهد که به‌بهانه‌ی خدمات‌رسانی مطلوب به زائران حرم مطهر صورت گرفت، سبب شد استخوان‌بندی موجود نابود شود و معبری شریانی، عمود بر مسیرهای تشرفِ پیاده به حرم مطهر شکل گیرد.
این معبر شریانی که شارستان نام دارد، به‌زعم متخصصان ترافیک به‌گونه‌ای طراحی شده که سرعت حرکت خودروها در آن مشابه سرعت حرکت خودروها در یک بزرگراه است و در عمل جان زائرانِ پیاده را به‌خطر می‌اندازد.

متأسفانه در شیراز نیز یکی از نکات مورد تأکید مدیران محلی و ملی، بازگشایی و احداث معابر جدید است؛ معابری که گرچه با ادله‌ی خدمت‌رسانی و تسهیل رفت‌وآمد توجیه می‌شوند، اما در عمل کارکردی جز شکافتن بافت و تخریب ساختمان‌ها و کوچاندن ساکنان و جایگزین کردن پروژه‌های کلان‌مقیاس تجاری و اقامتی در اطراف خود ندارند.
@CharTabaqeh

(۱۱۵۹) بزرگراهی میان بافت تاریخی
@CharTabaqeh

🔺زخم کاری - ۲

گرچه نقدهای مهمی به طرح طاش درباره‌ی بی‌توجهی به ساختار کالبدی و عملکردی بافت تاریخی شهر مشهد وجود دارد، اما حکایت آن‌چه توسط شهرداری مشهد در این بافت رقم خورده، متفاوت است.
شهرداری مشهد اجازه داشته بر اساس طرح طاش، ۴۰۰٪ تراکم ساختمانی به هتل مدینه‌الرضا اختصاص دهد، اما گواهی پایان‌کار معادل ۷۲۱٪ تراکم برای این هتل صادر کرده است. در نتیجه، هتلی که قرار بوده در یکی از نزدیک‌ترین نقاط و یکی از مهم‌ترین محورهای منتهی به حرم، ۹ طبقه ارتفاع داشته باشد، پایان‌کار ۱۳ طبقه‌ای دریافت کرده است.

شهروندان شیراز باید آگاه باشند که ممکن است شهرداری این شهر نیز مانند شهرداری مشهد برای جبران هزینه‌های گزاف اجرای طرح‌های کلان‌مقیاس، ناچار به حراج حق شهر گردد و اقدام به «آسمان‌فروشی» نماید.
@CharTabaqeh

(۱۱۵۸) زخم کاری - ۲
@CharTabaqeh

🔺زخم کاری - ۱

گرچه نقدهای مهمی به طرح طاش درباره‌ی بی‌توجهی به ساختار کالبدی و عملکردی بافت تاریخی شهر مشهد وجود دارد، اما حکایت آن‌چه توسط شهرداری مشهد در این بافت رقم خورده، متفاوت است.
شهرداری مشهد در صدور پروانه برای مجتمع آرمان، به‌جای تراکم مجاز ۴۴۰٪ اقدام به صدور پروانه با تراکم ۵۸۴٪ نموده و در نهایت هنگام صدور پایان‌کار برای تراکم ۶۱۷٪ گواهی صادر کرده است. طی این فرایند، شهرداری مشهد در مجموع حدود ۲۰۰۰۰ مترمربع زیربنای غیرقانونی را «فروخته» است.

شهروندان شیراز باید آگاه باشند که ممکن است شهرداری این شهر نیز مانند شهرداری مشهد برای جبران هزینه‌های گزاف اجرای طرح‌های کلان‌مقیاس ناچار به تراکم‌فروشی و حراج «حق شهر» گردد.
@CharTabaqeh

(۱۱۵۷) زخم کاری - ۱
@CharTabaqeh

🔺تهمت به ساکنان

تجربه‌ی مداخله‌ها و تخریب‌های دهه‌های اخیر در بافت تاریخی شهر مشهد نشان می‌دهد که استفاده از تحقیر و تهمت به ساکنان بافت یکی از روش‌های توجیهی بوده است. فقر، اعتیاد و بزهکاری کلیدواژه‌های آشنای توجیه‌گران تخریب مرکز شهر مشهد بوده که اکنون پس از سه دهه از زبان مدیران شهری شیراز نیز بازگو می‌شود.
بنیاد چهارطبقه از مدیران شهر شیراز دعوت می‌کند تا با سفر به مشهد، نتیجه‌ی استفاده از این نوع ادبیات تحقیرآمیز و مداخله‌های گسترده در بافت، که منجر به خروج ساکنان از بافت و کاهش نظارت اجتماعی بر فضاهای عمومی می‌شود را ملاحظه نمایند.
@CharTabaqeh

(۱۱۵۶) تهمت به ساکنان
@CharTabaqeh

🔺تهمت فرسودگی

بافت تاریخی هر شهر بستری است که خاطرات جمعی شهروندان در آن شکل گرفته و انباشت و انتقال نسل‌به‌نسل این خاطرات، هویت شهر را تشکیل داده است.
گرچه بناهای واجد ارزش تاریخی، جزئی مهم از بافت‌های تاریخی هستند، اما اشتباهی بنیادین است اگر ملاک تاریخی یا غیرتاریخی بودن یک بافت را صرفاً وابسته به تعداد ابنیه‌ی واجد ارزش آن دانست.
به بیان دیگر، بافت تاریخی شامل مجموعه‌ای عناصر کالبدی و فعالیت‌هاست که طی سالیان طولانی به آن بافت «معنا» بخشیده‌اند، و حفاظت از این معنا در گرو نگهداری از ساختار اصلی و استخوان‌بندی کالبدی و عملکردی بافت است. با چنین نگاهی، مرمت بناهای قدیمی و حتی تخریب و بازسازی برخی بناها، و نیز استقرار فعالیت‌های معاصر در آن‌ها، نه‌تنها منافاتی با ماهیت بافت تاریخی ندارد، بلکه شرط لازم برای جلوگیری از فرسودگی آن است.
بنابراین علی‌رغم تصور غلط برخی مدیران، حفاظت موزه‌ای از تک‌بناهای تاریخی و اعمال تغییرات بنیادین در ساختار بافت، نه‌تنها کمکی به حفاظت از بافت نمی‌کند، بلکه موجب تسری کج‌فهمی درباره‌ی ماهیت و رویکرد درست مواجهه با بافت‌های تاریخی می‌شود. وضعیت کنونی مرکز شهر مشهد، نمودِ اِعمال چنین رویکردی است که در نتیجه‌ی آن چند خانه‌ی تاریخی مرمت‌شده در میان انبوهی از معابر عریض و پروژه‌های بزرگ‌مقیاس اقامتی و تجاری محصور شده‌اند.

به‌نظر می‌رسد ادراک برخی مدیران شهری شیراز نیز از چیستی «بافت تاریخی» محدود به تعداد ساختمان‌های واجد ارزش تاریخی است، و توجهی به ضرورت حفاظت از ساختار اصلی و استخوان‌بندی بافت ندارند. در چنین شرایطی، نقش متخصصان در آگاهی‌رسانی عمومی و کمک فکری به مدیران برای فهم دقیق چیستیِ بافت تاریخی و راه‌حل‌های مواجهه با آن، کلیدی است.
@CharTabaqeh

(۱۱۵۵) تهمت فرسودگی
@CharTabaqeh

🔺به نام زائر

آن‌چه در طی سه دهه‌ی گذشته در مرکز شهر مشهد رخ داده، موجب از دست رفتن ساختار و استخوان‌بندی بافت تاریخی شهر شده، و در عوض مجتمع‌های اقامتی و تجاری درشت‌دانه و پرشمار جایگزین شده است. طرح پیشینِ نوسازی مرکز شهر مشهد گرچه با شعار «خدمت به امر زیارت» آغاز شد، اما در عمل هتل‌ها و مجموعه‌های اقامتی لوکسی پدید آمد که تناسبی با توان اقتصادی زائران مشهد نداشت. در نتیجه‌ی سه دهه ساخت‌وساز در مرکز شهر مشهد فقط ۷٪ از مجموعه‌های اقامتی، متناسب با توان اقتصادی بیش از ۷۰٪ زائران است* و سایر زائران یا به مناطق دورتر رانده می‌شوند، یا باید چادرهای مسافرتی خود را در‌ پیاده‌روهای حاشیه‌ی این هتل‌های لوکس برپا کنند.

اکنون پس از روشن شدن نتیجه‌ی تجربه‌ی مشهد، پرسش این‌جاست که در ازای تخریب بافت مرکزی شهر شیراز که شامل حدود ۲۰۰ اثر تاریخی و ثبت‌شده‌ی ملی است، چه چیزی جایگزین خواهد شد و نفع آن به چه کسانی خواهد رسید.

* مطالعات اقتصادی طرح حریم رضوی
@CharTabaqeh

(۱۱۵۴) به نام زائر
@CharTabaqeh