🔵 آسیای مرکزی؛ پل انرژی و قطب جدید مسیرهای حمل‌ونقل اوراسیا

⬅️ آسیای مرکزی در حال تقویت جایگاه خود در شبکه‌های انرژی و حمل‌ونقل منطقه‌ای است؛ از پروژه انتقال برق کاسا-۱۰۰۰ (CASA-1000) میان آسیای مرکزی و جنوبی تا توسعه مسیرهای بین‌المللی مانند کریدور شمال–جنوب و راهروی میانی. بااین‌حال، تکمیل زیرساخت‌ها، تأمین مالی و تحولات امنیتی همچنان از موانع اصلی تحقق کامل این ظرفیت‌ها به شمار می‌روند.

🔷 کاسا-۱۰۰۰؛ پروژه‌ای در انتظار تکمیل بخش افغانستان

🔹 در نشستی در بیشکک با حضور گروه‌های کاری کشورهای مشارکت‌کننده در پروژه کاسا-۱۰۰۰ و شرکای بین‌المللی توسعه، گام‌های بعدی برای تکمیل این طرح و فراهم‌کردن مقدمات بهره‌برداری تجاری آن بررسی شد. مباحث شامل تکمیل عملیات ساختمانی، تأمین منابع مالی، انتخاب اپراتور ایستگاه‌های تبدیل و افزایش قابلیت اطمینان سامانه‌های حفاظتی بود.

🔹 بر اساس گزارش ارائه‌شده، ساخت‌وساز در بخش‌های تاجیکستان، قرقیزستان و پاکستان به پایان رسیده، اما کار در افغانستان همچنان ادامه دارد و قرار است طبق برنامه در بهار ۲۰۲۷ تکمیل شود. بااین‌حال، در پایان نشست تاریخ مشخصی برای آغاز انتقال تجاری برق اعلام نشد.

🔹 کاسا-۱۰۰۰ با هدف انتقال برق مازاد تاجیکستان و قرقیزستان به افغانستان و پاکستان طراحی شده است. تکمیل بخش افغانستان، علاوه بر مسائل فنی و مالی، به شرایط امنیتی و توانایی اجرای پروژه در این کشور نیز وابسته است. ازاین‌رو، تا زمانی که زیرساخت‌های باقی‌مانده تکمیل و سازوکارهای عملیاتی و تجاری نهایی نشوند، آغاز بهره‌برداری کامل قطعی نخواهد بود.

🔷 رقابت بر سر مسیرهای حمل‌ونقل اوراسیا

🔹 هم‌زمان، در دومین همایش بین‌المللی «روندها و تحولات نوین کشورهای قفقاز بزرگ و آسیای مرکزی در دنیای چندقطبی» در روستوف-نا-دون روسیه، کارشناسان به اهمیت فزاینده مسیرهای حمل‌ونقل منطقه پرداختند؛ مسیرهایی که آسیای مرکزی را به چین، اروپا، خاورمیانه و آسیای جنوبی متصل می‌کنند.

🔹 دارکو تودورووسکی، خبرنگار شبکه «National News 7»، با اشاره به افزایش اهمیت راهروی میانی برای چین، معتقد است تحولات ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای سنتی، توجه پکن را به مسیرهای جایگزین جلب کرده است. به گفته او، آسیای مرکزی برای چین از نظر امنیت اقتصادی و انرژی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. او همچنین رویکرد چین را در گسترش نفوذ منطقه‌ای با سیاست‌های آمریکا و اتحادیه اروپا، که به گفته وی با فشار بر کشورهای منطقه همراه است، مقایسه کرد.

🔷 کریدور شمال–جنوب و اهمیت ایران

⭕️ یکی دیگر از محورهای بحث، کریدور بین‌المللی شمال–جنوب بود؛ مسیری که با مشارکت روسیه، ایران و هند شکل گرفته و هدف آن اتصال بنادر اقیانوس هند به روسیه و شمال اروپا از طریق ایران و منطقه دریای خزر است. به گفته ویکتور خارچنکو، رئیس دانشکده مطالعات شرقی دانشگاه فدرال جنوب روسیه، گسترش این مسیر می‌تواند پیوندهای تجاری جایگزینی میان اروپا، دریای خزر، آسیای جنوبی و خاورمیانه ایجاد کند.

🔸 قزاقستان، بلاروس، آذربایجان، ارمنستان، سوریه و عمان نیز از جمله کشورهایی معرفی شدند که به این کریدور پیوسته‌اند. برای ایران، توسعه کریدور شمال–جنوب فرصتی برای تقویت جایگاه ترانزیتی کشور و پیوند دادن بازارهای روسیه و اوراسیا با آسیای جنوبی و اقیانوس هند فراهم می‌کند؛ هرچند بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت به رفع موانع زیرساختی، گمرکی و عملیاتی وابسته است.

🔷 بی‌طرفی ترکمنستان؛ ابزاری برای دیپلماسی منطقه‌ای

در بخش دیگری از همایش، مقصد قربانگلدیف، ویراستار ارشد مرکز اطلاعات بین‌المللی ترکمنستان، بی‌طرفی دائمی این کشور را ابزاری برای دیپلماسی پیشگیرانه و حفظ روابط با شرکای گوناگون توصیف کرد. به گفته او، این سیاست به عشق‌آباد امکان می‌دهد در مسائل سیاسی، اقتصادی و بشردوستانه مشارکت کند و از ورود به تقابل‌های منطقه‌ای پرهیز داشته باشد.
او همچنین به فعالیت مرکز منطقه‌ای سازمان ملل متحد برای دیپلماسی پیشگیرانه در آسیای مرکزی، مستقر در عشق‌آباد، اشاره کرد و اصول حسن همجواری، برابری و احترام متقابل را از پایه‌های سیاست خارجی ترکمنستان دانست.

🔹 اهمیت برای ایران
. تکمیل کاسا-۱۰۰۰ می‌تواند پیوندهای انرژی آسیای مرکزی و جنوبی را تقویت کند و توسعه کریدور شمال–جنوب نیز فرصتی مهم برای ایران در رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی اوراسیا به شمار می‌رود. در این میان، امنیت افغانستان، تأمین مالی پروژه‌ها و هماهنگی میان کشورهای مشارکت‌کننده، تعیین می‌کند که این طرح‌ها تا چه اندازه از توافق‌های سیاسی به ظرفیت‌های عملی و پایدار تبدیل شوند.

آمو | مطالعات تخصصی آسیای مرکزی

@C5Amu