در آلمان چه خبر است؟ و چه ربطی به ما دارد؟ (1)

چند روز پیش اتفاق مهمی در آلمان افتاد. حزب AfD در انتخابات ایالت زاکسن-آنهالت حدود ۴۴ درصد آرا را به دست آورد و با فاصله به بزرگ‌ترین حزب آن ایالت تبدیل شد. اتفاقی که شاید ده یا حتی پنج سال پیش برای بسیاری در آلمان تقریباً تصورناپذیر بود. من در این سلسله یادداشت سعی میکنم موارد زیر را توضیح دهم:

اول: سازوکار سیاسی آلمان چگونه کار می‌کند؟
دوم: اصلاً AfD چیست و از کجا آمده است؟
سوم: چطور توانست به این پیروزی دست بیابد؟
چهارم: چه ربطی به ما دارد؟
 
۱. اول یک سوءتفاهم: AfD «آلمان را نبرده»

آلمان یک جمهوری فدرال است؛ یعنی برخلاف نظام‌های سیاسی کاملاً متمرکز، قدرت فقط در برلین جمع نشده است. این کشور از ۱۶ ایالت (Bundesländer) تشکیل شده و هر ایالت پارلمان، دولت و حوزه‌های اختیارات مشخص خودش را دارد.

به بیان ساده‌تر، ساختار سیاسی آلمان را می‌توان در دو سطح اصلی فهمید: سطح ایالتی و سطح فدرال یا سراسری. در سطح ایالتی، هر یک از ایالت‌ها پارلمان خودش را دارد و درباره بخش مهمی از سیاست‌ها و قوانین مربوط به همان ایالت تصمیم می‌گیرد. انتخابات این پارلمان‌ها بسته به ایالت متفاوت است، اما در بیشتر ایالت‌ها هر پنج سال یک‌بار برگزار می‌شود. در سطح فدرال نیز پارلمان مرکزی، یعنی Bundestag، قرار دارد که درباره قوانین و سیاست‌های کلان کل آلمان تصمیم می‌گیرد. انتخابات بوندستاگ به‌طور معمول هر چهار سال یک‌بار برگزار می‌شود.

بنابراین، به‌طور کلی با دو نوع انتخابات روبه‌رو هستیم: انتخابات ایالتی برای انتخاب اعضای پارلمان هر ایالت، و انتخابات فدرال برای انتخاب اعضای بوندستاگ. نکته مهم هم این است که زمان انتخابات ایالتی در سراسر آلمان یکسان نیست؛ یعنی ممکن است امسال در یک ایالت انتخابات باشد و سال بعد در ایالتی دیگر.

پس وقتی می‌شنویم حزبی در «انتخابات آلمان» پیروز شده، اولین سؤال باید این باشد: کدام انتخابات؛ ایالتی یا فدرال؟ چون پیروزی در یک ایالت لزوماً به معنای در دست گرفتن قدرت در کل آلمان نیست.

آ اِف دِ در انتخابات ایالتی زاکسن-آنهالت یا Saxony-Anhalt با حدود ۴۴ درصد آرا به‌وضوح در جایگاه اول قرار گرفت؛ در حالی که CDU، حزب صدراعظم فریدریش مرتس، حدود ۱۷ درصد رأی به دست آورد. با این حال AfD اکثریت مطلق کرسی‌های پارلمان ایالتی را کسب نکرده (نصف بعلاوه 1 یعنی 51 درصد) و بنابراین پیروزی انتخاباتی آن هنوز به معنای تشکیل دولت ایالتی نیست.

بنابراین: afd نه کل آلمان که یکی از ایالت ها را تصاحب کرده، آنهم نه به طور کامل بلکه هنوز نیازمند ائتلاف است. اساسا ساختار سیاسی آلمان طوری طراحی شده که همیشه مستلزم ائتلاف باشد. تا کنون حزبی نتوانسته است به تنهایی دولت تشکیل بدهد و بنابراین تشکیل ائتلاف در آلمان یک قاعده ی اصلی است