ПОВЕСТЬ ВРЕМЕННЫХ ЛЕТ

نام قدیمی‌ترین اثر تاریخی روسیه، یعنی Повесть временных лет، در منابع فارسی مرتبط با تاریخ روسیه غیردقیق و غلط ترجمه شده‌است، از جمله در تاریخ روسیه؛ از آغاز تا روزگار معاصر (ترجمهٔ گروه مترجمان (از روسی)) به‌صورت تحت‌اللفظی «داستان‌های سال‌های گذرا» (گویا در متن اصلی حالت اضافی повесть را جمع انگاشته‌اند(؟)). بدیهی است که در ترجمهٔ عناوین و عبارت‌های تاریخی باید معنای تاریخی و «همان‌زمانی» واژه‌ها را در نظر داشت. ترجمهٔ مذکور ترجمهٔ نادرستی از نام این اثر است.

Повесть
در روسی قدیم به‌معنای «نقل رویدادهایی واقعی‌ بوده‌ که ناقل خود شاهد آن‌ها بوده‌است». در این معنی این واژه مترادف است با летопись به‌معنای «روایت تاریخی» (لفظاً «سال‌نوشت») یا «تاریخ». در فارسی برابر تعریف پیش‌گفته واژه‌های داستان، حکایت یا قصه نمی‌تواند باشد. زیرا در این‌ها وجه خیالی‌بودن گفته‌ها پررنگ است.

ВременнЫе летА
صفت временнОй در روسی قدیم و در این ترکیب به‌معنای минувший و прошлый (=گذشته) است. چنان‌که، لیخاچوف، تاریخدان و مترجم این اثر به روسیِ معاصر (۱۹۵۰) نام این اثر را به повесть минувших лет ترجمه کرده‌است (این‌جا). نیز واژهٔ منسوخ временник در روسی به‌معنای «تاریخ» و «وقایع‌نامه» (летопись) است (لغتنامهٔ دال).

Лето
در روسی قدیمی به‌معنای «سال» (مثلاً در летопись) بوده‌است که در روسی امروز تنها در حالت جمع .р.п به‌کار می‌رود، به معانی «سن، سال».

با این توضیحات، ترجمهٔ درست و نزدیک‌ به محتوای اثر «روایت سالیان گذشته» یا «تاریخ سالیان گذشته» است، و نه «قصهٔ سالیان گذشته» یا «داستان‌های (!) سال‌های گذرا».


محمدمهدی یزدانی

⭐️ @az_rusi