Аԥсуаа аҩы адагьы аҳаԥшьа иҭарҭәоз даҽа рыжәтә џьбарак ыҟоуп – ацәаӡы (хмельной напиток из меда, букв.: "восковая вода"). Ацха ԥшны ианалгалак, ацәа иаанхаз ақәаб иҭаҵаны, аӡы ахаҭәаны идыршуан, идырӡҭуан. Ианыхьшәашәалак ацәа ахыхны, ацхаӡы аҳаԥшьа иҭарҭәон. Уа иахьҭоу аҩеиԥш еилашны еиқәтәон, аҩаҟарагьы иџьбарахон. Ашьхымзагәара ҭбаа змаз ацәаӡы маҷымкәа иҭарҭәон, 600 литра рҟынӡа.

Ахәыӡи ацхеи ирылхны иҟарҵон иара убас абаӷсма́ ҳәа изышьҭоу арыжәтәгьы. Ашьха қыҭақәа рҿы аакьыскьанӡа ирыман, ашәуаа иахьанӡагьы иааргеит. Иҳаҩсыз ҭагалан Лыхнашҭа аҽаҩра ныҳәаҿы "бахсыма" ҳәа згьама ҳдырбоз иароуп. Урысшәала — буза́ (древний хмельной напиток из просяной муки и меда).

Аԥсуаа рҿы ашьхааӡара аҭоурых азқьышықәсақәа иргәылсны иаауеит, ажәытә ҩыратә хыҵхырҭақәа шаҳаҭуп уи азы. Антикатәи автор Ксенофонт инижьыз адырраҭара ҳера ҟалаанӡа IV ашәышықәсахь иаҵанакуеит, усҟан Колхида зехьынџьара алаҵәара аиухьан ашьхааӡара, ацхаԥшра, ацәа алахәаахәҭра. Страбон ихаангьы ҳашьхааӡара далацәажәон (I ашәышықәсазы ҳара ҳераан).

Ацәа цқьа рхы иахьадырхәоз маҷхәызма: ачысмаҭәа шьшьар еидҷаблагас, арахәыци ашахеи рырӷәӷәагас, амшынныҟәацәа рышхәақәеи рнышьқәеи ирхьыршьуан, рҽалархәышәтәуан, ацәашьы алырхуан.

Аԥсны 80 рҟынӡа ацха бзиа злыҵуа аҵлақәеи аҵиаақәеи ирызҳауеит. Ашьха рынцәахәыс ишьоу Анана-Гәында лтәарҭақәа ҳәа иалкааны иҟоуп, Анантәара ҳәа ирышьҭоуп, Дал-Ҵабал, Гәымсҭа, Ԥсҳәы, Бзыԥ аԥсҭа, Тҟәарчал, Арасаӡыхь, Аҷандара уҳәа акырџьара. Аҟәа араион "Цхала-Шәбаара" ҳәа аҭыԥхьӡ уԥылоит, цхала иҭәыз ашәҵлақәа рыла ихҟьан, ацха амҵәомызт.

Убас, Ахаҭа ҳәа иахьашьҭоу ахрагьы ацха ҭан рҳәоит, анеирҭа ахақәа рыла ичаԥаны иҩаган. Мрамба ахраҿы ацаҟьа ашьшьара аџьтә лыкә алаҵаны, ашьха ахьҭоу аҟынӡа мҿыла ичаԥаны, ӡарҵәила иԥахны, ахаларҭа аҭаны иҟан. Ацаҟьа агәаҩара иазымкуаз асаранџь адәахьала иамиаауан. Аҭхаџь-абарақьаҭра! 🍯

Ахыҵхырҭақәа: Иван Аџьынџьал "Из этнографии Абхазии", 1969; А. Агәмаа "Ашьхааӡара атрадициеи, аритуали, амифи", ажәахә 2021.

Асахьаҿы: аҵлагәаҩа-шьхымзақәа (улей-дуплянка)

🧡 Ахьыуардын шәақәтәа