اما نگاه زولا به جامعه فقط در آثار ادبی‌اش باقی نماند. او در سال‌های پایانی زندگی خود به یکی از مهم‌ترین چهره‌های درگیر در "ماجرای دریفوس" تبدیل شد. زولا، زمانی که به این نتیجه رسید سکوت‌کردن اشتباه است، تصمیم گرفت علناً وارد ماجرا شود.

او در نامه‌ای به همسرش در ۲۴ نوامبر ۱۸۹۷ نوشت که سکوت‌کردن را نوعی بزدلی می‌داند و آماده است پیامدهای تصمیم خود را بپذیرد.

سرانجام، در ۱۳ ژانویهٔ ۱۸۹۸، زولا نامهٔ سرگشادهٔ معروف خود را با عنوان «من متهم می‌کنم...!» (J’Accuse…!) در صفحهٔ نخست روزنامهٔ L’Aurore منتشر کرد. این نامه خطاب به فلیکس فور، رئیس‌جمهور وقت فرانسه، بود و در آن زولا به روند رسیدگی به پروندهٔ دریفوس و عملکرد مسئولان آن اعتراض کرد. انتشار نامه برای زولا پیامدهای قضایی داشت و پس از محکومیتش، او در ژوئیهٔ ۱۸۹۸ به انگلستان رفت و مدتی را در لندن در تبعید گذراند.

او در این نامه نوشت:

«حقیقت را خواهم گفت، زیرا قول داده‌ام آن را بگویم... وظیفهٔ من سخن‌گفتن است؛ نمی‌خواهم همدست باشم.»

و در بخش دیگری نوشت:

«من تنها یک شور دارم: روشنایی، به نام انسانیتی که بسیار رنج کشیده و حق خوشبختی دارد.»

🌱 گردآورنده: رضوان آزادی