«قاراوللیلر وناغیللار»
«آیینین یوْخسوللوقدان قوْرخماسی»

ادبیات سئونلر: «ویدا حشمتی»


کئچمیش زمانلاردا؛ بیر آیی، بیر پادشاهین توْرپاغینا دادانمیشدی. اؤنونه گلنی ده دیدیب، پارچالاییردی. هئچ کس اوْنو اؤلدورمگه جسارت ائتمیردی. گۆنلرین بیر گۆنو پادشاه، بیر کاسا آلتین دۆلدوروب، جارچیلارا امر ائدر، کوچه-بازاردا جار چکیب دئسینلر، «آی جماعت! آخی سیزین آرانیزدا بیر کیشی تاپیلمیر بۇ آیینی محو ائله‌سین؟ آخی بۇ آیی آداملاری قؽریب یوْخ ائدیر. کیمده هنر وارسا، گئدیب آیینی اؤلدورسون کی، جماعتین جانینی قۇرتارسین! بیر کاسا آلتینا دا صاحب اوْلسون.»
هامی قوْرخودان باشینی یئره تیکر. هئچ کسین جؽنقیری دا چؽخماز. بیر کیشی دیوارا داینمیش، بۇ احوالا باخیردی. اوْ ایره‌لی یئری‌ییب، دئیر:
— پادشاه ساغ اوْلسون! منیم یئددی قؽزیم وار. ایشله‌مک‌له اوْنلارین یاوان چؤرگینی بئله یئتیره بیلمیرم. بئله یاشاماقدانسا، اؤلمک یاخشیدیر. اوْ آلتینلاری وئرین من آپاریم، اۇشاقلار خرج ائله‌ییب دوْلانسینلار، من ده آیینی اؤلدورمگه گئدیم. اگر من آیینی اؤلدوره بیلسم، جماعتین جانی قۇرتارار، یوْخ آیی منی اؤلدورسه، هئچ اوْلماسا جانیم قۇرتولار.
بۇ سؤز پادشاهین قۇلاغینا چاتار. امر ائدر آلتینی بۇ یوْخسول کیشی‌یه وئرسینلر. کیشی آلتینی آلیب، سئوینج‌له ائوینه آپارار. سوْنرا گلیب دئیر، آیینین یئرینی منه گؤرسه‌دین. دئیرلر اوْ هۆندور قایانین اۆستونه چؽخ. اوْرادا بؤیوک بیر داش وار. آیی ائله اوْ داشین آلتینداکی یئرده یاتار.
کیشی، ائله اوْ یئره گئدر. گؤرر، آیی باشینی اوْووجلاری آراسیندا قوْیوب، پنجه‌لرینی ائله آچیب کی، ائله بیل ایندی آدامی پارچالایاجاقدیر. کیشی بیراز فکرلشر. یاواشجا داشین اۆستونه چؽخیب، دئیر:
— آی ظالم اوْغلونون آییسی! چؽخ بیر دعوا ائله‌یک. منی جرأتلندیرن یوْخسوللوقدور، اوْ، منی بۇرایا چکیب گتیریبدیر. اوْنون هنری ایله، من سنی اؤلدوره‌جگم.
آیی اۇزون-اۇزون دۆشونر. چوْخ فکرلشر کی، یوْخسوللوق نئجه بیر شیءدیر؟ توْپ دگیل، قؽلینج-خنجر دگیل. یقین یئنی بیر سلاحدیر. بۇ کیشی بئله جسارت‌له دانیشماقدا، یقین بۇ سلاح‌لا منی اؤلدوره‌جکدیر. لاپ یاخشیسی بۇدور، بۇ پادشاهین توْرپاقلاریندان اۇزاقلاشیب، جانیمی قۇرتارام.
آیی بۇ سؤزلری دۆشونوب گؤتورولر. باشقا بیر پادشاهین توْرپاغینا چاتانا کیمی قاچار. اوْرادا، بیراز دایانیب، دینجینی آلماق ایسترکن گؤرر، بیر دنیاگؤرموش قوْجا کیشی مال اوْتاریر. آیی فکرلشر «قوی بۇ یئنی سلاحی بۇ قوْجادان سوْروشوم. یقین اوْ بیلر.» یاخینلاشیب دئیر:
— آ قوْجا! من فلان پادشاهین توْرپاغینا دادانمیشدیم. گذرانیم دا پیس کئچمیردی. بیر کیشی گلیب چاغیردی «آی ظالم اوْغلونون آییسی، چؽخ دعوا ائدک، من سنی اؤلدورمه‌لی‌یم. چون‌کی منی جرأتلی ائدن یوْخسوللوق یانیمدادیر.» من بۇ سلاحین آدینی ائشیتدیگیمده باش آلیب قاچدیم. قوْجا عمی، بۇ سلاح ندیر؟ سن بۇ سلاحی گؤرموشسن می؟
قوجا دئیر:
— بلی آیی قارداش. بیر زمانلار پادشاه ایدیم. اوْ یوْخسوللوق غضبلننده تختیمی تاراج ائتدی. احوالاتیمی ائله گۆنه سالدی کی، هله ده اؤزومه گلمه‌میشم. لاپ یاخشیسی دایانما، بۇرادان دا قاچ اۇزاقلاش.
آیی باش گؤتوروب، قاچار.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar