همت شهبازی
غرب وشرق آراسیندا ایدئولوژی دوزاق
(جلال آل احمد وعلی شریعتی نین پارادوکسو)2
بوتون بونلاردان چیخان نتیجه اودور کی، جلال آل‌احمدین تورک دیلینه قایغیسی یوخ ایدی. او، ساده‌جه بونو دئمکله «آذربایجان محیطی»نین دوشونجه‌‌سینی اؤزونون خئیرینه تاماملاماق ایسته‌ییردی. اؤزونو گوندمده ساخلاماق نیتینه اولان باشقا بیر نمونه یئنه ده صمد بهرنگی‌نین اؤلومو ایله باغلی‌دیر.
بوتون بونلار اونا اهمیت‌سیز ایدی. اونون مقصدی گونده‌مده قالماق، اؤزونو تانیتماق و اؤنجول ضیالی اوبرازی یاراتماق ایدی. اونون شخصیتی، سویون اوزونده دوران تاختا پاراسی کیمی ایدی. سو، اونو ایسته‌دییی طرفه دؤندره بیلیردی.
بونونلا پارالئل اولاراق، دکتر شریعتی ایسه غربی، اسلام نظریه‌سی بوحاغیندان دَیرلندیره‌رک سرت شکیلده تنقید ائدیر. آل‌احمددن فرقلی اولاراق، اونون یاناشماسیندا معین قدر صمیمیت و مسئولیت حیس اولونماسینا باخمایاراق، اؤتوردویو مئساژلار نتیجه اعتباریله توپلومون ایر‌ه‌لی دئییل، گئری آددیملاماسینا سبب اولموشدور. پروبلئم اوندادیر کی، شریعتی‌نین اسلام اوخونوشو: تاریخی پوزور، او رومانتیکدیر و سیاسی مقصدلرله یوکلنمیشدیر. اونون تقدیم ائتدییی اسلام، مرکّب دئییل، چوخ‌طرفلی دئییل، مدرن دونیانین نظری پروبلئملرینه جاواب وئرمیر. نتیجه‌ده بو یاناشما توپلومو ایر‌ه‌لی آپارماق عوضینه، نوستالژی و ایدئولوژییه قاپانما یارادیر.
بو ایکی فیکیر جریانی ایران دوشونجه سیستئمینده انکشافی تورموزلایان قوه‌لره چئوریلمیشدیر. آل‌احمد ده، شریعتی ده غربی تنقید ائدیرلر. اما بیری پوپولیست لووغالیق ایله، دیگری ایدئولوژی رومانتیکا ایله.
غربی تنقید ائتمک اؤزو-اؤزلویونده دَیر دئییل. دَیر اولان، نه‌یی تنقید ائتدیینی بیلمک، نه‌یی عوض ائده‌جه‌یینی گؤسترمک، و بونون مسؤلیتینی داشیماقدیر. غربی تنقید ائتمک هر زامان آزادلاشدیریجی اولمور. عکسینه، بعضی حاللاردا او، توپلومو مسؤلیت‌سیز حالا سالیر. اگر غربی تنقید ائتمک، یئنی بیلیک سیستئمی، یئنی اخلاقی مودئل تکلیف ائتمه‌ییرسه، او زامان بو تنقید یالنیز دویغوسال بوشالمادیر. آل‌احمد بو نقطه‌ده ایلیشیب قالیر: «غرب پیسدیر» دئییر، اما «نه ائدک؟» سوالینا جاواب وئرمیر. تنقید ایدئیایا یوخ، شخصیته خیدمت ائد‌نده، او آرتیق آیدینلانما دئییل، پوپولیزم‌دیر.
غربی گوناهلاندیرماق راحاتدیر. چونکی بو زامان، داخیلی پروبلئملر گؤرونمز اولور، یئرلی سهولر مقدس‌لشیر، توپلوم اؤزونوتنقیددن قاچیر. بو نقطه‌ده غرب تنقیدی، «بیز گئری قالدیق» سوالینی «اونلار بیزی گئری سالدی» ایله عوض ائدیر. بو ایسه انکشافین سونودور. شریعتی‌نین رومانتیک اسلام اوخونوشو بورادا تیپیک نمونه‌دیر: تاریخ میف‌لشیر. کئچمیش، ایدئاللاشدیریلیر. مدرن پروبلئملره جاواب کیمی تقدیم ائدیلیر. مدرنلیک ایسه، شیطانلاشدیریلیر، نتیجه‌ده توپلوم ایر‌ه‌لی دئییل، گئری آددیملاییر. غرب دونیاسینی تنقید ائتمه‌یین ان تهلوکه‌لی فورماسی دا بودور: نوستالژی یارادیر.
جلال آل‌احمد تنقیدی شهرته چئویردی. علی شریعتی تنقیدی ایدئولوگییایا. اما هئچ بیری اونو انکشاف لایحه‌سینه چئویره بیلمه‌دی. هر ایکیسی ده، آلتئرناتیو اویغارلیق (تمدن) مودئلی قورمور، علمی، حقوقی، نظری انکشاف پروقرامی تقدیم ائتمه‌ییر، تنقیدی انکشافین باشلانغیجی یوخ، سونو کیمی استفاده ائدیر. بو سببدن اونلارین ایدئیالاری ایران دوشونجه سیستئمینده انکشافی یئیین‌لندیرن دئییل، لنگیدن گوجه چئوریلیر.
غربی تنقید ائتمک یالنیز او زامان فایدالی‌دیر کی، مسؤلیت یاراتسین، آلتئرناتیو قورسون، گله‌جک پئرسپئکتیوی آچسین. عکس حالدا او، ایدئولوژی نارکوتیک، دویغوسال سلاح و اینتئلئکتوال تله اولور.
قایناق:دوشرگه
آردی وار
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Post #30477
457