ایچکی ایله باغلی تئرمین‌لر
فرهنگ سنگلاخ/ جاغاتای سؤزلویو/ فرهنگ نصیری/ دیوان لغات الترک
تحقیق و تدوین: #حسن_اوموداوغلو
انگین جوغرافیا، زنگین تاریخه مالیک اولان تورکلر، دونیانین بؤیوک و مدنی خالق‌لاریندان بیری‌دیر. قدیم دؤرلرده یاری اوتوراق، یاری کؤچری حیات طرزی کئچیرن بو خالق باشقا خالق‌لار کیمی دونیا مدنیتینه بؤیوک تُحفه‌لر وئرمیشدیر. شَن اوقات و خوش احوال-روحیّه کئچیرمک اوچون مختلف واسیطه‌لردن فایدالانان اجدادیمیز، ایلک اولاراق مادیان سودونو تورشاتما یولو ایله «قیمیز» الده ائتمیشلر. تورکلر آتین سودونه «کوْر/قوْر» آدلی مایا و بعضی بیتکی‌لر علاوه ائدیر، سونرا همین آت سودونو بؤیوک هَوَک‌لرله دؤیور و قیژقیرما (تخمیر) حالینا بوراخیردیلار. مادیان سودو نه زمان قیمیلداماقدان (قایناماق) دایاندی، دئمک قیمیز حاضیر اولور. قیمیز دینی مراسیم و توی-دویونده استفاده ائدیلیر. قیمیز، آت اَتی یئین تورکلرین هضم و سیندیرمه سیستمینه کؤمک ائتدییینه گؤره هامی طرفیندن سئویلیردی. بوْزقیردا یاشایان تورکلر هند-چین اؤلکه‌لریله آل-وئر ائتدیکلری زمان چاخیرلا (شراب/خمر) تانیش اولدولار. کونسرولشدیریلمیش اَت و مالدارلیق محصول‌لاری مقابلینده ادخال اولونان مختلف اَمتعه‌لرله یاناشی ایچکی (شراب) ده، تورکلرین گون-گذرانینا داخیل اولدو. تورکلر اوزوم و سایر میوه‌لردن الده اولونان شراب «بوْر، چاقیر، ساغیر، سوجیک» دئییردیلر. سونرالار آرپا، بوغدا، داری و بیر سیرا تاخیل‌لارین اونون‌دان دا ایچکی حاضیرلاندی. بو نوع ایچکی‌یه «بوزا/ بوزه» دئییلیردی. بوزا ساتان شخصه «بوزاچی/بوزه‌چی» دئییلیردی. تورکلر شراب تولوغونا «تیم»، شراب تاجیری و شراب‌ساتان آداما «تیمجی» دئییردیلر. امیرعلیشیر نوایی‌نین محاکمه‌اللغتین‌ده ساقی، یاخود شراب‌ساتان-آیاقچی آدی ایله قید اولونموشدور.
آیاقچی گتیر جامینی لب به لب
- کی، توی اولدو هنگام عیش و طرب
نوا چک کی، هئی های اولنگ، های اولنگ
دئسن سن کی جان قارداشیم یار-یار
من آیتای کی، مونلوغ باشیم یار، یار (امیرعلیشیرنوایی-محاکمه‌اللغتین)
شراب مجلیسینده ایلک پیاله‌یه «تاق/طاق»، ایکینجی پیاله‌یه ایسه «قوش» دئییردیلر. شراب مجلیسینده ساغلیق دئمه‌یه «تاوساماق» دئمیشلر. بو سؤز، روس دیلینده «توس» شکیلنده قالیر. ایچیکی‌دن مست اولوب هوش-باشینی ایتیرن آداما (کئفلی) اوسروک/اَسرَک دئییلمیشدی. حدّیندن آرتیق سرخوش اولوب ییخلان، اطرفداکی شخص‌لره ضرر یئتیرن یاخود سؤیوش سؤیوب، نالاییق سؤزلر و حرکت‌لرنمایش ائتدیرن ایچکی استفاده‌چی‌سی «آخسوم» آدلانیردی. تورکلر قدحی باشا قالدیریب قورتوم-قورتوم ایچمه‌یه «قانتارماق»، تامسینا-تامسینا ایچمه‌یه «تامشیماق»، قدیحی بیر قورتوما (لاجرعه) ایچمه‌یه ایسه «سیپقارماق» دئییردیلر.
ساقی چو ایچیب منه توتار قوش تامشی-تامشی آنی ائدای نوش (امیرعلیشیر نوایی-محاکمه‌اللغتین)
بو کیچیک حجملی یازی‌دا قدیم آذربایجان-تورک قایناق‌لاریندا ایچکی ایله باغلی الده ائتدییمیز سؤز و تئرمین‌لری دوستلارا ارمغان ائدیریک.
آتلانور آياغی: شراب و نوشيدنی كه در هنگام شروع سفر بر بالای اسب نوشند.
آخسوم: سرخوش. مست.
آخسوملاماق: مستی كردن. بد مستی كردن.
آسروک: مَست.
آسروکلیک: مستی.
آسروماق: مست شدن.
آغارتغو: شراب تهیه شده از گندم.
اَغِرتغو: شراب آرد گندم.
آقسوم: تلو خوردن. بد مستی.
آل: شراب خوردن صبح و شام باشد.
آنگوت (آنقوت): درپوش ظرف شراب.
آیاق: قدح. مجلس قدح‌نوشی.
آیاقچی: ساقی، شراب‌فروش.
اَخسُم (مست عربده‌جوی): بد مست.
اَخسُنک اَر: بد مست.
اِدِش: قدح. قدح‌ها.
اِذِش: قدح.
اَذغ (آییق): بیدار شده از مستی.
اَسرُک اَذغ: مست و هشیار.
اسروک: مست.
اسریک: مست.
اِشکُم: قدح بزرگ و بدون پایه‌ی شاهان.
اوسروک: مست.
اوسروک‌گینه: مستک و مخمورک. مستانه.
اوسروماک: مست شدن و مستی کرده. بيخود شدن.
اوسروی- اوسروی: مستی‌کنان مستی کنان.
اوسورگان: مست.
اوغوت: شراب گندم. شراب از خمیر ترشانده‌ی ارزن.
اوقرا: باده. قدح.
ایچکو: شراب. صحبت شراب.
ایچمک: خوردن مایعات. شراب خوردن.
ایچورکوجی: نوشاننده.
اياغ: پياله. قدح. رطل (با همین شکل و معنی در زبان فارسی نیز داخل گردیده است. به شکل «ایاق» نیز مصطلح است).
ايچكو: [ایچگی] مشروبات. مسكرات. شراب.
ايچكولوك: سرخوش. شراب نوشي. نوشيدني. مست. شرابخوار.
اَیَق: قدح. پیاله.
بُخسُم (بوخسوم): شراب ارزن.
بَرت: کوزه‌ی شراب.
بُرت (بورت): کوزه‌ی شراب.
بِشِغ سجُوک (بیشیق سوجوک): شراب مطبوخ.
بکمز: شراب و شراب خوردن بود و پیاله شراب.
Post #16697
458
- ❤ 6
- 🙏 1