بو ماراق‌لی بیر فروید، آرنت و کوبریک خطّی ائشییه چیخادیر. فرویدون گؤروشونده، بیز مدنیّت‌له ایچیمیزده اولان گوجلری ایله نه ائتدیییمیزی هانسی کانال‌لارا آتدیغیمیزی گؤستریر. آرنت نوبتی مرحله‌ده بو کانال‌لارین اوجغارلیغیندا مقصدیمیزه اویغون هانسی واسیطه‌نی یاراتماغی (زوراکیلیق بوردا بیر واسیطه اولاراق اؤزونو قاباردیر) اؤیره‌دیر. آنجاق کوبریک ایسه بونلاری بیرلشدیریب، اؤز سنتِزینی میدانا چیخاریر. او بیزیم حیسّیمیزه باخمایاراق سون سوالی سوروشور. بو سوال هر شئیی، خصوصی‌له مدنیّت مسئله‌سینی اورتایا چیخاریر. انسانین مدنیّت‌له مناسیبتی ده آیدین گؤستریر. انسان مدنیّتی یارادیر، اما سونرا یاراتدیغی مدنیّت انسانین اؤز دوشونجهسینی فورمالاشدیریر. انسان تکنولوگیا یارادیر، تکنولوگیا اونون یاشاماغینا تاثیر بوراخیب دوشونجهسینی فورمالاشدیریر. یئنه بو دؤر تکرارلاماغا قرارلاشیر. بس انسان فکیر قورور، فیکیر واسیطه‌لری یارادیر. واسیطه‌لر مدنیّتی دَییشیر. بو خطّ‌ده آرتیق یئنی فیکیرین، یئنیلنمه‌یینه سبب اولور. آنجاق بو پروسس اؤز یولوندا جهد گؤستریریر.
اساس مسئله بوردا گوزه چیخیر. انسان هر دفعه حیاتینی راحات‌لاشدیرماق اوچون یئنی آوادانلیق‌لار-واسیطه‌لر یارادایب، یئنی واسیطه‌لر ایسه یئنی امکانلار اورتایا قویور. لاکین بورایا قدر بو بیر پیس پروسس دئییل. یئنی امکانلار، یئنی احتیاج‌لارین یارانماسینا سبب اولدوغو اوچون، و باشقا واسیطه‌نین یارانماسی انسانی دؤنوش نقطه‌یه گلیب چیخارماسی دوزگون اولمور. چونکی بو پروسس بعضا تام اونون راحاتلیغی‌نین علیه‌ینه طرف گئده بیلیر. اثرین سونوندا رئژیسور بو مسئله‌نی نظرده توتاراق، پرده اوستونه گتیریر-سرنشین نه قدر یول گئدندن سونرا بیر اوتاق راستلاشیر- اثرین اساس سوالی ایله، منیم بو متنده گلیب چیخدیغیم سوال‌لا بو نقطه‌ده بیرلشیر؛ انسان نه واخت دایاناجاق و ساده-راحات یاشاماق ایسته‌یه‌جک؟
کوبریک اؤز اثرینده بو مسئله‌یه دایر ساده جواب وئرمه‌ییر. بو مسئله‌یه علم ده آرتیق یوخ، متافیزیک یاخشی-یاخشی جوابلایا بیلر. لاکین منیم اوز جوابیم بئله‌دیر؛ من متن‌ین اساس موضوع‌سونون آردین توتاندا غریب بیر سوالا گلیب چیخیرام. یعنی انسان بوراداجا داها باشقا مرحله‌یه کئچیر. دئمک او، یاراتدیقجا، اؤزو ده دَییشیر. یعنی بئله دئسم فیکریمجه یاخشی اولور. بو یارانیش تؤره‌نینده تانیدیغیمیز کئچمیشده‌کی مدنیّت‌دن بیر معنا قالاجاق؟
بلکه ده اساس موضوع انسانین واسیطه یاراتماغی دئییل. اساسدا اونون یاراتدیغی واسیطه‌لر، بیر گون مقصدینی معیّن‌لشدیرمه‌یه باشلاماسی‌دیر. بو آرتیق بیر-بیرینه (انسان و یئنی واسیطه) تاثیر بوراخمادان چوخ، بیر-بیرینی دَییشدیرمک گوجونون مسئله‌سینه چئوریلیر. یعنی دونیانی «فرانکفورت مکتب»ینده دئدییی کیمی انسان دَییشیب کنترل آلتینا آپاردیغیدان چوخ، دَییشدییی دونیا همین انسانی یئنی‌دن یارالدیر. منجه بو مسئله دونیانی چوخ قورخونج ائدیر.
#احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوى
@adabiyatevi
Post #16693
489
- ❤ 4