اصلینده، بو پروسس-یارانیش و فورمالاشما- بیر استقامتده گئتمیر. انسان اؤز فیکیرلری ایله مدنیّتی یارادیر، سونرا یاراتدیغی مدنیّت ده انسانین فیکیرلرینی دَییشدیریر. لاکین انسان دوشونور، بیر واسیطه یارادیب، حیاتینی دَییشیر. آنجاق یئنی حیات اونون یئنی دوشونجهلرینه تاثیر گؤستریب، میدان اوخویور. باشلیجا من اوخودوغوم کتابلاردا انسان داخیلی دونیاسیندا مدنیّت و اونون ضدیّتلرینی اَن علاقهلندیرن فروید ایله بو مسئلهنی باشلاماق اولار.
فروید انسانین یالنیز آغیل و منطقدن دولایی حرکت ائتدییینی قبول ائتمیردی. آنجاق او، انسانین داخیلینده ایستکلر، قورخولار، احتراصلار و تجاوزکار ایمپولسلارین(تکانهلر) اولدوغونو دا وورغولاییردیر. انسان بونلارین هامیسینی اولدوغو زامان، حیاتین داخیلینه کئچه بیلمیر. چونکی سیویلیزاسیا معیّن قایدالار و اؤزونهمخصوص اوصوللاری دا یارادیر.
دئدیکلریمیزه گؤره، بو مسئله داها دا ماراقلی اولور. نیهکی آیری سوالی یارادیر؛ داخیلی دونیامیز بو بئله مرکّب اولدوغو اساسدا بس، ایچیمیزده نه وار؟
انسانین داخیلینده اولان بو گوجلری سیویلیزاسیا طرفیندن تمامیله یوخ ائدیلمیر و یاخود قارشیلانمیر. اونلار مختلف استقامتلره طرف چکیلیر یاخود دقیق کلمه ایله دئسک یؤنلندیریلیر. تجاوز(آقرئسسیو: انرژی پرخاشگری) باشقا فورمادا ایفاده اولونا بیلر، رغبت (میل به رقابت) امهیه(یعنی انسانین فیزیکی و یا ذهنی گوجو بیر مقصده چاتماق، نسه یاراتماق و یا استحصال ائتمک اوچون صرف ائتدییی ایش) چئوریله بیلر و داخیلی حیسّلر اینجهصنعتده ایفاده اولونا بیلر. دئدیییمز کیمی، انسان اؤز داخیلیندهکی انرژینی مختلف مدنی کاناللارا یؤنلدیر. اساس سوال بوردا هانسی کاناللاردیر؟ مدنی کاناللارینا دوغرو معنا وئریب فورمالاشدیران عالیم، هانا آرنتین زوراکیلیق(خشونت) نظریّهلری قاباریلیر. آرنت زوراکیلیق حاققیندا (خشونت؛ On Violence) کتابیندا یازیر کی؛ «زوراکیلیق واسیطهدیر و تکنیکی آلتلر انسانین گوجونو آرتیریر». او، اینانیردی کی، زور، گوج ایله برابر معنا داشیمیر. اونون فیکریجه گوج(power) انسانلارین بیرلیکده حرکت ائتمک قابلیّتیدیر. یعنی گوج، تک آدامین گوجو دئییل، بیرلیکده حرکت ائدن انسانلارین یاراتدیغی سیاسی گوجودور. زوراکیلیق بوردا بو معنادا واسیطهدیر. یعنی انسان معیّن مقصده چاتماق اوچون بو واسیطهدن استفاده ائدیر. آرنت کتابدا بیر اساس مسئلهیه اشاره ائدیر. اونون اوچون تهلوکه، واسیطه، مقصدی اوستهلهیه بیلمهسیدیر. انسان سوبیئکیتو اولاراق اوبژکتیوی تانیماق ایستهییر. آنجاق بعضا اوبژکتیوی کنترل ائتمک اوچون واسیطه یارادیر. انسان بیر پروبلئمی حلّ ائتمک اوچون آلت دوزلدیر. بو اوزدن، داش، سوموک، سیلاح، ماشین، کامپیوتر و تکنولوگیا اونون یاراتدیغی واسیطهلر کیمیدیر.
اما بوردا داها درین سوال یارانیر: بیز مقصدیمیزه چاتماق اوچون هانسی واسیطهنی یاراداق؟
اثر بو مسئلهنی چوخ گوجلو شکیلده آراشدیریب. بو باخیشدان اثره باخاندا؛ اثرین اوّلینده میمون سومویو گؤتورور. سوموک سادهجه بیر اشیادیر، اما میمون اونو واسیطهیه چئویریر. همین واسیطه سیلاحا چئوریلیر و باشقا میمونون اؤلدورمهسینه سبب اولور-البتّه بوردا بیر اینجه مقام وار. بو میمون ژنولوژی قاپیسندان باخاندا اؤنونده اولان میمون ایله فرقلیدیر او داها آیاغا راحات قالخا بیلر.
بو کیچیک صحنه اصلینده بؤیوک بیر تاریخین باشلانغیجیدیر. واسیطه یاراندیغیندا انسانین گوجونو آرتیریر. گوجون آرتماسی گوجلو واسیطهلر یاراتماغینا سبب اولور. داها بو آرتیق بیر باطل دور کیمی فیرلانیر. سوموکدن سیلاحا، سیلاحدان ماشینا، ماشیندان مرکّب تکنولوگیایا، تکنولوگیادان کامپیوتره و نهایت هال (HAL 9000) کیمی صنعی اینتئللئکته قدر اوزون بیر یول گئدیلیر.
بوردا چوخ مهم بیر دَییشیکلیک باش وئریر. اوّلده انسان واسیطهنی اداره ائدیردی. واسیطه انسانین اَلینده ایدی. انسان سومویو گؤتوروردو و اوندان استفاده ائدیردی. هال ائتاپینا- مرحلهسینه یئتیشدیکده داها وضعیّت قورخونج شکیلده دَییشیر. بلکه فیلمده سومویو گؤیون اوزونه آتاراق یئنی مرحلهنین چاتماغیندان بیر رمزی اولاراق انسانین یاراتدیغی واسیطهنین حساب گوجوندن چیخدیغینی سیمووللاشدیریر؟ انسان اؤزونون یاراتدیغی تکنولوگیادان آسیلی فورمادا قالیر. هال آرتیق سادهجه انسانین اّلینده اولان بیر آلت دئییل. او، قرار وئریر، انسانین حرکتلرینه تاثیر ائدیر و سونوندا انسانین اؤزو اوچون تهلوکهیه چئوریلیر. رئژیسورون بو مسئلهیه ۱۹۶۸-جی ایلده توخونماسی مسئلهنی داها دا ماراقلی ائدیب اونون فلسفی قاتینی قابارلاندیریر. بئلهلیکله، کوبریکین سوالی داها دا بؤیویور. یعنی؛ «بس واسیطه بیر گون بیزیم اؤزوموزو اداره ائتمهیه قالخا بیلر؟»
Post #16692
392
- ❤ 4